Kategoria artykułu: Biznes

Śledztwo trwa, grant wstrzymany, Grupa Elemental inwestuje 3 mld zł. Co z kasą z UE, EBI i od partnera?

Dopóki nie wyjaśnią się podejrzenia dotyczące fikcyjnych odpadów w jednej ze spółek Grupy Elemental, rząd nie udzieli 1 mld zł grantu na fabrykę odzyskiwania metali z czarnej masy. A to część większej układanki. Eksperci obawiają się, że harmonogram inwestycji może się opóźnić.

wizualizacja projektu Polvolt na tle działającego zakładu Elemental Strategic Metals w Zawierciu.
Elemental Strategic Metals w Zawierciu (w lewym górnym rogu) odzyskuje metale z grupy platynowców. Po drugiej stronie drogi ma stanąć fabryka Polvolt. Wizualizacja: materiały prasowe Grupy Elemental

Z tego artykułu dowiesz się…

  1. Na jakim etapie jest projekt Polvolt w Zawierciu.
  2. Jak wstrzymanie grantu przez MRiT wpływa na inwestycję.
  3. Co Elemental Strategic Metals produkuje już w Zawierciu i jakie ma wyniki.
Loading the Elevenlabs Text to Speech AudioNative Player...

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Grupa Elemental, największa w Polsce firma recyklingowa, która w Zawierciu zapowiedziała inwestycję Polvolt za 3 mld zł, ma już decyzję środowiskową dla jej pierwszego etapu. Chodzi o budowę huty miedzi, która będzie odzyskiwać metale z odpadów elektronicznych. Uruchomienie zakładu jest planowane na 2030 rok.

Na realizację Polvoltu Grupa Elemental pozyskała dwa źródła publicznego wsparcia. We wrześniu 2025 roku należąca do niej spółka Elemental Battery Metals podpisała z Ministerstwem Rozwoju i Technologii (MRiT) umowę na ponad 1 mld zł dotacji w ramach mechanizmu TCTF. To Temporary Crisis and Transition Framework, czyli Tymczasowe Ramy Kryzysowe i Transformacyjne, unijne zasady udzielania pomocy publicznej mające łagodzić skutki wojny w Ukrainie i transformacji energetycznej. Z kolei w marcu 2026 roku spółka zawarła umowę na ok. 151 mln euro z unijnego Funduszu Innowacyjności.

Doniesienia i szybkie reakcje

W sierpniu br. ukazał się jednak w TVN24 reportaż dotyczący nieprawidłowości polegających na przewożeniu fikcyjnych odpadów do recyklingu w Terra Recycling, spółce z Grupy Elemental i wystawienia ok. 4 tys. fałszywych faktur. Siedziba Terra Recycling znajduje się w Grodzisku Mazowieckim, tam, gdzie centrala Grupy Elemental.

– Materiał nie dotyczył Elemental Battery Metals, która odpowiada za realizację projektu Polvolt – zaznacza Sylwester Puczen, rzecznik prasowy Grupy Elemental.

Andrzej Domański, minister finansów i gospodarki, zapowiedział, że do czasu wyjaśnienia sprawy nie będzie wypłaty dofinansowania. Prokuratura Krajowa i CBŚP wszczęły śledztwo.

– Spółka prawdopodobnie objęta jest śledztwem Łódzkiego Wydziału Zamiejscowego Prokuratury Krajowej, który prowadzi śledztwo dotyczące tzw. mafii śmieciowej. Śledztwem tym objęto już ponad 200 podejrzanych. Referent postępowania nie wyraża zgody na podawanie szczegółowych informacji o śledztwie oraz na podawanie nazw spółek nim objętych – informuje Katarzyna Calów–Jaszewska z biura rzecznika prasowego Prokuratury Krajowej.

Grupa Elemental też podjęła już działania.

– Spółka Terra, której dotyczył reportaż, została natychmiast objęta kontrolą właścicielską. Dokonano wymiany zarządu. Zdajemy sobie sprawę, że przyznanie wsparcia publicznego wiąże się ze szczególną odpowiedzialnością. Dlatego dokładamy wszelkich starań, aby rzetelnie wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy. Środki publiczne wymagają najwyższej staranności i transparentności – mówi Sylwester Puczen.

Umowa obowiązuje

Spółka stoi jednak na stanowisku, że umowy z MRiT i Komisją Europejską (KE) są ważne.

– Umowa o pomoc publiczną obowiązuje. Zakładamy, że po wyjaśnieniu sprawy wypłata dotacji będzie możliwa. Dotacja ma charakter refundacyjny, co oznacza, że pieniądze będą wypłacane dopiero po poniesieniu odpowiednich wydatków. Dlatego zapowiedź wstrzymania wypłat nie wpływa dziś na przygotowania do realizacji projektu. Dotychczasowe koszty sfinansowaliśmy ze środków własnych grupy. Liczymy na szybkie wyjaśnienie sprawy, ponieważ zarzuty przedstawione w reportażu nie dotyczą ani spółki Elemental Battery Metals, ani realizowanego przez nią projektu Polvolt – mówi Maciej Dudzic, członek zarządów Elemental Strategic Metals i Elemental Battery Metals.

Przypomina, że grant z Funduszu Innowacyjności KE przyznała w konkursie, a projekt został oceniony przez niezależnych ekspertów.

– Mamy podpisaną umowę. Łącznie granty pokrywają ponad połowę wartości projektu. Wsparcie publiczne pozwala budować w Europie zdolności przetwórcze, które w przeciwnym razie rozwijałyby się przede wszystkim w regionach o niższych kosztach. Właśnie po to Unia Europejska i Polska stworzyły te instrumenty. Bez nich surowiec, który zbieramy i wstępnie przetwarzamy w Zawierciu, nadal trafiałby do hut poza Europą, a wraz z nim wartość, miejsca pracy i bezpieczeństwo dostaw metali strategicznych – mówi Maciej Dudzic.

Maciej Dudzic, , członek zarządów Elemental Strategic Metals i Elemental Battery Metals.
Maciej Dudzic, członek zarządów Elemental Strategic Metals i Elemental Battery Metals, podkreśla, że wszystkie umowy na finansowanie projektu Polvolt zawarte przez spółkę obowiązują. Fot. materiały prasowe Grupa Elemental

W przypadku Innovation Fund wypłata następuje w kilku transzach w trakcie realizacji projektu i jest uzależniona od kamieni milowych, których polska spółka jeszcze nie osiągnęła. Grant od polskiego rządu jest wypłacany na zasadzie refinansowania wydatków poniesionych w poprzedzającym roku.

– Nie wnioskowaliśmy jeszcze o zwrot kosztów. Zamierzamy to zrobić w przyszłym roku – zapowiada Maciej Dudzic.

Banki rozmawiają

Dodaje, że trwają negocjacje na temat finansowania przez banki i inwestorów. W kwietniu br. spółka uzyskała dla projektu Polvolt wstępną ocenę kredytową Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI). Bank rozważa finansowanie w wysokości do 100 mln USD.

Zdaniem eksperta

Decyzje mogą się opóźnić

Zapowiedź rządu o wstrzymaniu wypłaty do czasu wyjaśnienia sprawy nie jest zaskoczeniem. Wydanie każdej złotówki pomocy publicznej należy poprzedzić analizą, czy podmiot jest wiarygodny, a projekt wart wsparcia. Traktuję to więc jako standardowy mechanizm ostrożnościowy, a nie informację przesądzającą o wystąpieniu nadużyć.

W przypadku Funduszu Innowacyjności KE dysponuje dodatkowymi instrumentami ochrony interesów finansowych UE, w tym systemem EDES (Early Detection and Exclusion System). System ten może prowadzić do wykluczenia podmiotów z dostępu do funduszy unijnych lub zastosowania innych środków ochronnych. Sam fakt wszczęcia postępowania nie przesądza jednak o zastosowaniu takich środków.

Z kolei EBI słynie z bardzo restrykcyjnych procedur weryfikacyjnych wobec potencjalnych klientów i stara się unikać jakiegokolwiek ryzyka reputacyjnego. Wygląda na to, że kredyt z EBI, podobnie jak środki z Funduszu Innowacyjności, to elementy większego montażu finansowego. Jeśli zabraknie w nim 1 mld zł wsparcia krajowego, cały model finansowania może wymagać przebudowy.

Pomimo że w praktyce dotyczącej pomocy publicznej na poziomie unijnym grupę kapitałową traktuje się zazwyczaj jako jedną całość, to samo postępowanie prowadzone wobec jednej ze spółek grupy nie powoduje automatycznie utraty finansowania przez inną spółkę. Może jednak uruchomić dodatkowe procedury weryfikacyjne, wpłynąć na ocenę ryzyka projektu oraz opóźnić decyzje dotyczące wypłat grantów lub kredytów do czasu wyjaśnienia okoliczności sprawy.

– EBI to jedno z kilku źródeł finansowania dłużnego. Mamy w tym banku zaawansowaną ocenę projektu w zakresie finansowania dłużnego. Rozmawiamy też z bankami komercyjnymi. Przy projektach tej skali to standard. Prowadzimy również rozmowy z więcej niż jednym inwestorem branżowym. Najbardziej zaawansowane dotyczą huty miedzi i do końca roku chcemy podpisać umowę. Partnera szukamy nie tylko ze względu na kapitał, ale i na dostęp do technologii, rynków zbytu i doświadczenia w prowadzeniu takich zakładów — wyjaśnia Maciej Dudzic.

Zdaniem eksperta

Wzrosło ryzyko dla harmonogramu i montażu finansowego

Sam fakt prowadzenia postępowania dotyczącego innej spółki z grupy nie oznacza automatycznie naruszenia umowy grantowej przez Elemental Battery Metals. Aby zarzuty stały się podstawą konsekwencji wynikających z umowy, powinien istnieć związek z beneficjentem, realizacją projektu Polvolt albo dokumentami i oświadczeniami przedstawionymi przy ubieganiu się o pomoc lub przy jej rozliczaniu.

Decyzję Ministerstwa, że do czasu wyjaśnienia sprawy środki nie zostaną wypłacone, traktowałbym przede wszystkim jako zatrzymanie płatności na etapie kontroli, a nie jako przesądzenie, że Elemental Battery Metals utraciło pomoc. Bardzo istotne jest przy tym, aby ewentualne wstrzymanie wypłaty, a tym bardziej odebranie przyznanej pomocy, miało jasną podstawę w przepisach programu oraz postanowieniach zawartej umowy. Z punktu widzenia polityki inwestycyjnej chodzi nie tylko o rozstrzygnięcie tej konkretnej sprawy, lecz także o przewidywalność i wiarygodność systemu wsparcia.

Nie ma również automatyzmu po stronie finansowania europejskiego. Grant z Funduszu Innowacyjnego oraz finansowanie EBI są odrębnymi instrumentami i podlegają własnym zasadom oraz procedurom kontroli. Informacja o postępowaniu może oczywiście spowodować dodatkowe due diligence, żądanie wyjaśnień, opóźnienie wypłat czy ponowną ocenę ryzyka, ale decyzja polskiego ministerstwa sama w sobie nie powoduje automatycznego zamrożenia środków unijnych ani wycofania EBI.

Czy Polvolt może się przez to nie udać? Ryzyko dla harmonogramu i montażu finansowego niewątpliwie wzrosło, szczególnie przy tak kapitałochłonnym projekcie. Nie ma jednak dziś podstaw, aby przesądzać jego niepowodzenie.

Jest plan na czarną masę

Grupa Elemental rozmawia z partnerami również na temat drugiej części inwestycji Polvolt. Chodzi o rafinerię czarnej masy pochodzącej z baterii litowo-jonowych. Pierwsza część inwestycji – zakład produkcji miedzi – jest na bardziej zaawansowanym etapie. Ten zakład ma wykorzystywać technologie pirometalurgiczne do przetopu odpadów elektronicznych, takich jak płytki drukowane czy silniki elektryczne. Już dziś Grupa Elemental zbiera i przetwarza te surowce, ale w Zawierciu chce to robić na dużą skalę. Będzie przetwarzać tam ok. 50 tys. ton surowca. Poza miedzią będzie dzięki recyklingowi produkować także m.in. złoto, srebro i pallad.

– Planujemy, że prace budowlane ruszą na przełomie lat 2027-2028. Proces inwestycyjny będzie trwał do 2030 roku i właśnie w tym roku zakład rozpocznie działalność. Na kolejny rok przewidujemy uruchomienie zakładu rafinerii czarnej masy. Od początku zakładaliśmy takie przesunięcie drugiej części projektu ze względu na uwarunkowania rynkowe – mówi Maciej Dudzic.

Czarna masa powstaje ze zużytych baterii litowo-jonowych, m.in. z samochodów elektrycznych oraz odpadów z ich produkcji. Baterie z aut elektrycznych są wciąż względnie nowym produktem. To od wybranego partnera zależy, jaka dokładnie będzie specyfikacja techniczna produktu rafinerii. Elemental zakłada budowę zdolności rafinacyjnych na poziomie kilkudziesięciu tysięcy ton rocznie.

Jest technologia, ale potrzebny partner

Firma przeprowadziła już pilotażowe wdrożenie technologii rafinacji czarnej masy bateryjnej, czyli produkcji związków metali bateryjnych. To m.in. lit, nikiel, kobalt i mangan.

– Zweryfikowaliśmy technologię, która zostanie wprowadzona w nowym zakładzie, ale z pewnymi optymalizacjami. Bierzemy pod uwagę wymagania technologiczne i oczekiwania współinwestorów, z którymi prowadzimy rozmowy – mówi Maciej Dudzic.

Przy istniejącej części zajmującej się recyklingiem baterii litowo-jonowych Grupa Elemental współpracowała z amerykańskim Ascend Metals, który już realizował rafinację czarnej masy w USA. W Polsce firma zapowiedziała budowę wartej 6,7 mld zł fabryki w Opolu. Wiosną tego roku Ascend Metals złożył jednak w USA wniosek o upadłość. Polskie aktywa spółki przejął kanadyjski fundusz Kinterra, który zapowiedział kontynuację projektu w Opolu, ale wstrzymanie współpracy z Grupą Elemental.

– Sytuacja związana z ogłoszeniem upadłości przez Ascend Elements nie miała wpływu na nasze plany związane z realizacją projektu Polvolt oraz na funkcjonowanie działającego zakładu recyklingu baterii w Zawierciu – komentuje Maciej Dudzic.

Jak odzyskać platynę i nie tylko

Projekt Polvolt ma powstać tuż przy już funkcjonującym zakładzie odzyskiwania metali z grupy platynowców Elemental Strategic Metals w Zawierciu. Dziś na 10 ha ogrodzonych płotem znajduje się tylko farma solarna, która dostarcza do fabryki energię elektryczną. Jest przechowywana w jednym z największych w kraju magazynów energii. Latem pasą się tu owce, dzięki którym trawa ma zapewnione ekologiczne koszenie.

Działający po drugiej stronie drogi zakład Elemental Strategic Metals, który kosztował 150 mln dolarów, przypomina trochę centrum logistyczne. To pięć hal z wytyczonymi między nimi drogami i chodnikami. W pierwszej dostarczany surowiec jest porządkowany. Baterie są rozładowywane, a prąd z nich trafia do magazynu energii. Hala jest monitorowana 24/7 ze względu na niebezpieczeństwo pożaru.

Elemental Battery MEetals, demontaż battery pack samochodowy Li-Ion.
Elemental Battery MEetals, demontaż battery pack samochodowy Li-Ion. Fot. materiały prasowe Grupa Elemental

W budynku obok surowiec jest rozdrabniany. Produkty mielenia baterii są następnie  segregowane na czarną masę, plastik, żelazo, mieszaninę aluminium i miedzi. Inna ścieżka technologiczna została wdrożona w części zakładu zajmującej się produkcją metali szlachetnych z grupy platynowców. Tu pobierane są próbki surowca, które najpierw są badane w zakładowym laboratorium.

Elemental Battery Metals, wnętrze hali recyklingu baterii litowo-jonowych.
Wnętrze hali recyklingu baterii litowo-jonowych. Fot. materiały prasowe Grupa Elemental

Na podstawie wyników badań główny technolog określa parametry procesu hutniczego, któremu poddawane są metale. Po przejściu przez linię technologiczną otrzymywany jest skoncentrowany, wysokowartościowy stop. Jest on następnie rozdrabniany i jedzie do kolejnej hali do obróbki hydrometalurgicznej. To tam na końcu linii technologicznej leży produkt końcowy: kolorowe lub czarne sztabki. Jeśli zawierają platynę czy ruten, są warte dużo więcej niż złoto.

Elemental Battery Metals, Rafineria PGM, sterownia.
Sterowania w fabryce Elemental Battery Metals. Fot. materiały prasowe Grupa Elemental

Przy wyjściu z fabryki trzeba przejść przez bramki, które pikają nawet z powodu cienkiego złotego łańcuszka na szyi.

Na dorobku i pod kreską

Fabryka pracuje od dwóch lat.

– W tym roku zakład nie osiągnie jeszcze docelowej rentowności, ale to naturalny etap rozwoju tak złożonej instalacji przemysłowej. Sukcesywnie zwiększamy wolumeny produkcji, a wydajność poszczególnych linii zależy również od rodzaju przetwarzanego surowca – mówi Maciej Dudzic.

Fabryka wciąż rośnie.

– Zatrudniamy ok. 150 osób, ale jesteśmy blisko docelowych założeń. Od 2024 roku potroiliśmy liczbę pracowników. Nie zakładamy już istotnego wzrostu zatrudnienia w obecnie działającym zakładzie. Natomiast utworzymy dodatkowe 250 etatów w projekcie Polvolt – zapowiada Maciej Dudzic.

Wśród pracowników zakładu w Zawierciu duża część ma wyższe wykształcenie, a kilkoro – tytuły doktorskie. Laboratorium, które bada skład każdej partii dostarczanego do fabryki surowca, zatrudnia 10 osób.

Gotowi na więcej

– Cały czas pracujemy nad zwiększeniem wolumenów w fabryce. Widzimy potencjał wzrostu. Wykorzystujemy znaczną część zdolności produkcyjnej, choć wydajność linii zależy od kategorii surowca. Warto podkreślić, że jesteśmy w stanie przetwarzać zarówno odpady z produkcji baterii Li-Ion, jak i całe moduły ze zużytych samochodów elektrycznych, tzw. end-of-life. Dziś co prawda większość odpadów trafiających do zakładu stanowią odpady poprodukcyjne, jednak wraz ze wzrostem eksploatacji samochodów elektrycznych w Europie będzie przybywać surowca bateryjnego end-of-life – zwraca uwagę członek zarządu Elemental Strategic Metals.

O ile baterie do elektryków przyjeżdżają do Zawiercia tylko z Europy, to pozostała część surowca będącego nośnikiem platynowców trafia tu z trzech kontynentów.

– Współpracujemy z podmiotami z Azji, Ameryki Południowej i Afryki. Nośniki platynowców rozpowszechnione są także tam, gdzie znajduje się przemysł petrochemiczny, czyli na Bliskim Wschodzie – mówi Maciej Dudzic.

Elemental Strategic Metals opatentował już kilka własnych technologii metalurgicznych i prowadzi dalsze prace B+R.

Główne wnioski

  1. Grupa Elemental planuje inwestycję wartą 3 mld zł, której jedną częścią będzie huta miedzi odzyskująca metale z odpadów elektronicznych, a drugą rafineria czarnej masy pochodzącej z baterii litowo-jonowych. Każdy z zakładów na rocznie przetwarzać kilkadziesiąt tysięcy ton surowców. Rozpoczęcie działalności huty miedzi planowane jest na 2030 rok, a inwestycja ma stworzyć około 250 nowych miejsc pracy. Fabryka czarnej masy ma ruszyć rok później.
  2. Po reportażu TVN24 dotyczącym podejrzeń o fikcyjny recykling odpadów i wystawienie około 4 tys. fałszywych faktur w spółce Terra Recycling z Grupy Elemental rząd zapowiedział wstrzymanie wypłaty ponad 1 mld zł dotacji do czasu wyjaśnienia sprawy. Prokuratura i CBŚP prowadzą śledztwo. Elemental podkreśla, że zarzuty dotyczą innej spółki niż ta odpowiedzialna za Polvolt, a umowy o dofinansowanie nadal obowiązują. Eksperci wskazują jednak, że sprawa może spowodować dodatkowe kontrole, opóźnienia i konieczność zmiany planu finansowania inwestycji.
  3. W Zawierciu Grupa ma już zakład recyklingu baterii i metali z grupy platynowców, zatrudniający około 150 osób. Działa od dwóch lat. Nie przynosi jeszcze zysków, ale zgłasza kolejne patenty. To w tym zakładzie spółka opracowała technologię produkcji czarnej masy, którą może wykorzystać w projekcie Polvolt.