TSUE: napływ uchodźców z Ukrainy może uzasadniać zawieszenie rozpatrywania wniosków o pobyt

Napływ uchodźców z Ukrainy po agresji Rosji może stanowić przypadek siły wyższej i uzasadniać czasowe zawieszenie rozpatrywania wniosków o zezwolenie na pobyt cudzoziemców. Państwo musi jednak wykazać, że starało się naprawić sytuację, a zawieszenie obowiązywało nie dłużej, niż było to konieczne – orzekł TSUE.

Państwo musi wykazać, że podjęło wszelkie działania, by przezwyciężyć trudności, a zawieszenie obowiązywało tylko przez niezbędny okres – orzekł w czwartek Trybunał Sprawiedliwości UE.

Pytania prejudycjalne w tej sprawie skierował do TSUE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Rozpatruje on skargę obywatela państwa trzeciego, który w kwietniu 2024 r. złożył do wojewody śląskiego wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy w celu odbycia studiów. Wobec braku odpowiedzi, mimo wniesienia ponaglenia, cudzoziemiec zaskarżył bezczynność organu.

Wnioski o zezwolenie na pobyt. Termin może być zawieszony

Wobec braku rozstrzygnięcia, mimo wniesienia ponaglenia, cudzoziemiec zaskarżył bezczynność wojewody. Trybunał przypomniał, że zgodnie z unijną dyrektywą z 2016 r. wnioski o zezwolenie na pobyt w celu odbycia studiów powinny być rozpatrywane możliwie najszybciej, nie później niż w ciągu 90 dni od złożenia kompletnego wniosku.

Termin ten może zostać wyjątkowo zawieszony m.in. w przypadku siły wyższej, rozumianej jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od władz, których skutków nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności.

TSUE zaznaczył, że państwo może powoływać się na siłę wyższą wyłącznie przez okres niezbędny do przezwyciężenia wynikających z niej trudności. Konieczne jest również zapewnienie możliwości kontroli sądowej, która ma wykazać, czy zastosowanie takiego wyjątku było uzasadnione w konkretnych okolicznościach.

Zdaniem Trybunału masowy napływ uchodźców z Ukrainy w następstwie rosyjskiej agresji z 24 lutego 2022 r. może zostać uznany za nietypową i nieprzewidywalną okoliczność.

Polska musi jednak wykazać, że dołożyła wszelkich starań, aby zapewnić wykonywanie obowiązków wynikających z dyrektywy. Powinna również udowodnić, że zastosowane ograniczenia były konieczne i proporcjonalne.

Trybunał zwrócił uwagę, że należało rozważyć także mniej ogólne rozwiązania, np. dostosowanie terminów w wybranych postępowaniach lub nadanie niektórym sprawom priorytetowego charakteru.

W ocenie TSUE po 31 grudnia 2022 r. napływ uchodźców z Ukrainy nie wydaje się już okolicznością nieprzewidywalną. Wątpliwości Trybunału budzi również przedłużenie do 30 września 2025 r. zawieszenia przepisów dotyczących możliwości zaskarżania bezczynności administracji. Nie wykazano bowiem, by było ono konieczne do przezwyciężenia trudności związanych z napływem uchodźców.

Ostateczna ocena, czy wprowadzone przez Polskę regulacje spełniały warunki zastosowania siły wyższej, należy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Źródło: PAP