Zaloguj się 
Dzieje się!
Azja reguluje media społecznościowe. Platformy blokują konta nastolatków
Indonezja idzie śladem Australii i egzekwuje ograniczenie dostępu do mediów społecznościowych dla nieletnich. Ale gra dopiero się zaczyna, w miarę jak inne kraje Azji oraz Europy projektują regulacje, które mają ochronić młode osoby przed szkodliwym wpływem platform.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są skutki wprowadzenia w Indonezji zakazu kont w mediach społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia i jak dostosowują się do niego poszczególne platformy.
- Jakie modele regulacyjne budują inne kraje Azji, w tym Indie, Malezja oraz Chiny.
- Co na temat szkodliwości mediów społecznościowych dla mózgów nastolatków mówi nauka.
TikTok usunął ponad 780 tys. kont należących do nieletnich w Indonezji – poinformowała w tym tygodniu tamtejsza minister ds. komunikacji i transformacji cyfrowej Meutya Hafid. Właściciel TikToka, chińska firma ByteDance, jest pierwszą, która złożyła sprawozdanie ze zmian wprowadzonych na podstawie rozporządzenia o ochronie dzieci w przestrzeni cyfrowej. Minister, cytowana przez agencję informacyjną Antara, określiła to mianem „pierwszego zwycięstwa dla społeczeństwa, rodziców i dzieci w Indonezji”.
Rozporządzenie nakłada na operatorów systemów elektronicznych obowiązek weryfikacji wieku użytkowników. Dzięki nowym przepisom do końca marca 2027 r. Indonezja ma być drugim na świecie krajem, w którym osoby poniżej 16. roku życia nie będą mogły mieć kont na platformach społecznościowych.
Rząd w Dżakarcie idzie tym samym w ślady Australii, która taki zakaz wprowadziła w grudniu ubiegłego roku.
Co zmieniają platformy w Indonezji
Sześć spośród ośmiu platform „wysokiego ryzyka” zadeklarowało, że dostosują się do regulacji. Na liście są X, Instagram i Facebook oraz Bigo Live, Threads i TikTok. Roblox i YouTube nadal nie spełniają w pełni wymagań wynikających z przepisów.
X już 17 marca podniósł minimalny wiek swoich indonezyjskich użytkowników z 13 do 16 lat. Meta sukcesywnie deaktywuje konta należące do osób poniżej 16. roku życia. Ma to docelowo dotyczyć ponad 100 mln profili. Skierowana do dzieci i nastolatków platforma do tworzenia gier Roblox wprowadziła w Indonezji tryb offline dla dzieci poniżej 13. roku życia. Ma je chronić przed niebezpiecznymi interakcjami ze starszymi użytkownikami.
Ministerstwo wyznaczyło wszystkim platformom trzymiesięczny termin na złożenie raportów z samooceny dotyczących profili ryzyka ich produktów, funkcji i usług. Termin mija pod koniec czerwca. Wcześniej minister Hafid publicznie zagroziła firmom Meta i Google zablokowaniem usług, jeśli nie wprowadzą skutecznej weryfikacji wieku swoich użytkowników.
Prawie 290-milionowa Indonezja to czwarty pod względem wielkości rynek social mediów na świecie. Z platform społecznościowych korzysta tam około 230 mln osób.
Atutem władz w Dżakarcie jest fakt, że kontrolują dostęp do czwartego pod względem wielkości rynku social mediów na świecie. Według niemieckiej firmy Statista w azjatyckim archipelagu mieszka ponad 230 mln użytkowników internetu. Mniej więcej tyle samo korzysta z social mediów. Penetracja mediów społecznościowych ma w tym roku sięgnąć 82 proc. populacji. Z TikToka korzysta w Indonezji 180 mln osób, z YouTube ponad 150 mln, a Instagram ma tam niemal 120 mln aktywnych kont.
Warto wiedzieć
Czy media społecznościowe szkodzą nastolatkom?
Analiza w czasopiśmie naukowym „Cureus”, obejmująca 43 badania opublikowane między lipcem 2020 r. a lipcem 2024 r., wykazała silne powiązania między korzystaniem z mediów społecznościowych a negatywnymi skutkami dla zdrowia psychicznego nastolatków. Dotyczy to zwłaszcza depresji i stanów lękowych.
Wcześniejsze dane Światowej Organizacji Zdrowia wskazywały, że odsetek nastolatków z objawami przypominającymi uzależnienie od social mediów wzrósł z 7 proc. w 2018 r. do 11 proc. w 2022 r. Dziewczęta wykazywały przy tym „problematyczne” korzystanie z mediów społecznościowych częściej niż chłopcy. Dane zabrano od blisko 280 tys. młodych ludzi w 44 krajach.
Badania wskazują, że regularne korzystanie z platform społecznościowych trwale wpływa na mózg. Zmienia szlaki dopaminergiczne w tzw. układzie nagrody, wywołując efekty przypominające uzależnienie od narkotyków. Zmiany w aktywności kory przedczołowej i ciała migdałowatego wskazują też na wzrost wrażliwości emocjonalnej i osłabienie zdolności podejmowania decyzji.
Część naukowców podkreśla, że osoby o określonych cechach neurobiologicznych mogą być bardziej podatne na uzależnienie od innych.
Fala regulacji
Choć Australia i Indonezja stały się pierwszymi poligonami doświadczalnymi, to fala regulacji mediów społecznościowych zaczyna się w Europie oraz innych krajach Azji.
Zakaz kont w mediach społecznościowych dla osób poniżej 16. roku życia w tym roku ma być wprowadzony w Malezji. W Indiach ograniczenia wprowadziły na razie dwa stany, Karnataka i Andhra Pradeś, liczące łącznie ponad 120 mln mieszkańców. Rząd centralny zaproponował przepisy wymagające od osób niepełnoletnich uzyskania zgody rodziców na założenie konta w mediach społecznościowych.
Ograniczenia wiekowe planuje wprowadzić Malezja. Debata w tej sprawie toczy się też w Japonii, na Filipinach, w Wietnamie, Tajlandii i Singapurze.
Chiny, zamiast blokować dostęp do kont, stawiają na narzędzia dla rodziców i filtrowanie treści. Wiosną ubiegłego roku Pekin wprowadził „tryb dla nieletnich”. Muszą go oferować producenci urządzeń mobilnych, deweloperzy aplikacji i sklepy z oprogramowaniem. Rodzice mają też możliwość łatwego włączenia trybu ochrony dzieci, pozwalającego na ustalenie limitów czasu korzystania z urządzeń.
Debaty na temat wprowadzenia ograniczeń wiekowych toczą się też m.in. w Japonii, na Filipinach, w Wietnamie, Tajlandii i Singapurze. W tym ostatnim kraju od kwietnia sklepy z aplikacjami muszą weryfikować wiek użytkowników.
Wspólny mianownik wszystkich tych inicjatyw? Rządy tracą cierpliwość do dobrowolnych deklaracji platform i coraz śmielej sięgają po prawo.
Warto wiedzieć
Czy będą regulacje w Europie?
W styczniu francuski parlament zatwierdził przepisy zakazujące dostępu do mediów społecznościowych dzieciom poniżej 15. roku życia. Prezydent Macron zadeklarował, że chce, aby przepisy weszły w życie z początkiem roku szkolnego we wrześniu 2026 r. Taki sam zakaz zapowiedziała Dania. Może się stać prawem już w połowie roku, podobnie jak w Austrii, która rozważa przepisy dla dzieci poniżej 14 lat. Hiszpania zapowiedziała w lutym zakaz dla użytkowników poniżej 16. roku życia z obowiązkową weryfikacją wieku. Konkretna data wejścia w życie zakazu w Hiszpanii nie została jeszcze określona. W Wielkiej Brytanii rząd rozpoczął w marcu publiczne konsultacje.
Australia uderza w platformy. Nastolatki wciąż w sieci
W Australii od grudnia platformy, które nie stosują się do nowych regulacji, ryzykują grzywnami sięgającymi 49,5 mln dolarów australijskich. Ale na razie efekty są niejednoznaczne. Miejscowy regulator eSafety zgłosił poważne zastrzeżenia wobec pięciu największych platform: Facebooka, Instagrama, Snapchata, TikToka i YouTube'a. Zdaniem urzędników nie ma też wystarczających środków zapobiegających tworzeniu nowych kont przez nieletnich.
W lutym Snapchat podał, że zablokował dotychczas 450 tys. australijskich kont nieletnich. Z kolei Meta stwierdziła, że precyzyjne potwierdzanie wieku użytkowników „stanowi wyzwanie dla całej branży”.
Czy zakazy mają sens?
Krytycy, do których należy m.in. Amnesty International, ostrzegają, że całkowity zakaz może się okazać nieskuteczny i łatwy do obejścia. Są też obawy, że naruszy prawo dzieci do wolności wypowiedzi i dostępu do informacji. Systemy weryfikacji wieku budzą również poważne obawy o prywatność dorosłych użytkowników.
Damini Satija, dyrektorka programowa Amnesty Tech określiła zakazy jako „nieskuteczną prowizorkę”. Jej zdaniem najpewniejszą metodą ochrony dzieci i młodych ludzi byłaby silniejsza ochrona danych i lepsze projektowanie platform.
Mimo to głosów wspierających ograniczenia – choćby niedoskonałych – jest coraz więcej. Dla wielu rządów pytanie nie brzmi już czy regulować, lecz jak robić to skutecznie.
Główne wnioski
- Indonezja jest pierwszym azjatyckim krajem egzekwującym zakaz korzystania z mediów społecznościowych przez osoby poniżej 16. roku życia. Usunięcie przez TikToka 780 tys. kont nieletnich pokazuje, że przy odpowiedniej woli politycznej i groźbie blokady dostępu do dużego rynku platformy mogą być przymuszane do działania.
- Zarówno doświadczenia Australii, jak i pierwsze tygodnie wdrażania regulacji w Indonezji wskazują, że przepisy to dopiero początek. Nastolatkowie obchodzą blokady, platformy działają reaktywnie, a systemy weryfikacji wieku rodzą problemy z prywatnością. Skuteczność zakazu zależy od determinacji regulatorów i zdolności państwa do nakładania realnych sankcji.
- Nauka dostarcza coraz mocniejszych dowodów na szkodliwość mediów społecznościowych dla rozwijających się mózgów nastolatków. Globalna fala regulacji nabiera tempa. Od Dżakarty po Paryż i Kopenhagę rządy rezygnują z modelu dobrowolnych zobowiązań platform na rzecz twardych regulacji. Pytanie nie brzmi już czy regulować, lecz jak robić to skutecznie.
