Nieznane oblicza Andy Warhola. Zaskakująca wystawa prac legendarnego artysty w Krakowie

W minionym roku w poznańskim Starym Browarze odbyła się wystawa zatytułowana „Andy Warhol. A Kind of Retrospective”. Wystawa przedstawiała nieznane dotąd w Polsce oblicze amerykańskiego artysty m.in. oparte na dziełach artysty z kolekcji Andy Warhol Museum w Pittsburghu. Krakowska wystawa „Andy Warhol. Od linii do legendy” będzie jednak różnić się od tego, co można było zobaczyć w Poznaniu.

– Przede wszystkim znacznie mocniej pokażemy początki twórczości Warhola i proces, który doprowadził go od młodego ilustratora do jednej z najważniejszych ikon XX wieku. Zanim Andy Warhol stał się najbardziej rozpoznawalnym artystą świata, przez lata był Andrew Warholą – nieśmiałym chłopakiem, młodym rysownikiem, ilustratorem, projektantem, człowiekiem pracującym dla magazynów, wydawnictw, agencji reklamowych i świata mody – tłumaczy Wojciech Piotr Onak, kurator wystawy.

Jak dodaje, wystawa nie jest kolejną retrospektywą prowadzoną od arcydzieła do arcydzieła, a przypomina raczej wejście do warsztatu artysty.

– To opowieść o narodzinach języka, który zmienił sposób patrzenia na obraz, sławę, produkt, ciało i media. Linia jest tu początkiem, najprostszym śladem obecności, zapisem spojrzenia, pragnienia i wyobraźni. Legenda jest tym, co powstaje później, kiedy obraz zaczyna żyć poza artystą. Krąży, powtarza się, trafia na ściany, okładki, ekrany i do zbiorowej pamięci. Pomiędzy tymi punktami mieści się całe życie Warhola – zmiana nazwiska, stylu, narzędzi i własnej publicznej tożsamości. Warhol pokazuje, że artysta nie jest czymś stałym, może przechodzić przez kolejne wersje siebie, aż prywatne doświadczenie stanie się językiem epoki. Jego twórczość nie polegała wyłącznie na tworzeniu obrazów, ale także na stworzeniu artysty jako obrazu, co brzmi dziś wyjątkowo adekwatnie, bo kultura, w której żyjemy, wymaga od każdego podobnej pracy – nieustannego kadrowania, publikowania i powtarzania własnego wizerunku – podkreśla Wojciech Piotr Onak.

Unikatowe obiekty i nowe odkrycia

Ekspozycja obejmuje ponad 50 oryginalnych rysunków, sitodruków, polaroidów, filmów i plakatów Warhola. W przestrzeni Pałacu Sztuki w Krakowie pojawi się m.in. monumentalna instalacja o powierzchni ponad 30 m kw., wykorzystująca dokładną tapetę Andy Warhol Cow Wallpaper.

– Nie jest to dekoracja inspirowana Warholem ani swobodna interpretacja motywu krowy, lecz realizacja tapety Warhola przygotowana specjalnie dla tej przestrzeni. Instalacja została wyprodukowana w Stanach Zjednoczonych we współpracy z The Andy Warhol Museum w Pittsburghu oraz The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts i zostanie zainstalowana w Krakowie dzięki uprzejmości tych instytucji – wymienia kurator wystawy.

Jego zdaniem zaskoczeniem dla zwiedzających może być dość współczesny wymiar prezentowanych podczas wystawy materiałów filmowych i Screen Tests, czyli słynnych „prób ekranowych”, w których Andy Warhol ustawiał kamerę przed twarzą człowieka i pozwalał działać czasowi.

– Wszyscy znamy Warhola-legendę: perukę, Marilyn, puszkę zupy. Krakowska wystawa zaczyna się wcześniej – od ręki prowadzącej linię. Legenda nie przytrafiła się Warholowi, on ją zbudował. Kreska po kresce, okładka po okładce, powtórzenie po powtórzeniu. W kulturze, która obiecuje sławę w jeden dzień, opowieść o dwudziestu latach pracy nad sobą brzmi niemal rewolucyjnie. Warhol pierwszy zrozumiał, że każdy z nas stanie się kiedyś własnym wizerunkiem, marką osobistą. Sprawdzamy, co z tej przepowiedni wynika dla ludzi, którzy noszą studio telewizyjne w kieszeni. Profil, transmisja, selfie, relacja – dzisiejsza kultura ekranu ma w tych eksperymentach z lat 60. jedno ze swoich najwcześniejszych odbić – ocenia Wojciech Piotr Onak.

Od tkanin po piksele. Nieznane oblicza artysty

Podczas krakowskiej wystawy będzie można zobaczyć wiele obiektów, które nigdy wcześniej nie były pokazywane w Polsce. Należą do nich oryginalne tkaniny zaprojektowane przez Warhola w latach 50. oraz uszyte z nich stroje, które są jednymi z najrzadszych prac w całym dorobku artysty.

– W Krakowie znajdzie się ponad 20 rysunków wykonanych w różnych technikach i formatach: od charakterystycznych one-line drawings, przez rysunki homoerotyczne, portrety, buty i projekty związane z modą. Pokażemy również nowy materiał wideo udostępniony przez The Andy Warhol Museum oraz sitodruki ukazujące eksperymentalne podejście artysty do techniki i materiału, między innymi prace na japońskim papierze prezentowym, realizacje wykorzystujące technologię Xerox oraz prace z cyklu „Ladies and Gentlemen” – wylicza kurator wystawy.

Podczas wystawy będzie można także zobaczyć zaprojektowane przez artystę okładki płyt winylowych, książek oraz magazynów takich jak: „Harper’s Bazaar”, „Vogue” i „Playboy”.

– Osobne miejsce zajmują unikatowe pierwsze numery magazynu „Interview”, pierwsze wydania książek i druków z pracami Warhola oraz jego wczesne eksperymenty cyfrowe na komputerze Commodore. Świadectwo, że artysta, który zaczynał od kreski piórkiem, jako jeden z pierwszych sięgnął po piksel. Rozszerzona zostanie również część archiwalna i dokumentacyjna. Pojawią się dodatkowe teksty, magazyny, publikacje, materiały źródłowe i obiekty, które pozwolą lepiej zrozumieć rozwój języka Warhola oraz jego wpływ na sztukę, modę, muzykę i kulturę popularną – dodaje Wojciech Piotr Onak.

Wystawa rozpocznie się wernisażem 7 sierpnia w Pałacu Sztuki w Krakowie. Natomiast już teraz w krakowskim klubie Hedwig’s (ul. Stradomska 12-14) można zobaczyć cztery wariacje sitodruku „Chanel” Andy’ego Warhola, prezentowane w formie plakatów.

– Prace w niezwykle ciekawy sposób komponują się z barokowym wnętrzem dawnej kaplicy. Ekspozycja dostępna jest do 31 lipca i stanowi zapowiedź nadchodzącej wystawy – podsumowuje kurator wystawy.

Dodajmy, że wystawa powstała we współpracy Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie i OCR Art Foundation, dzięki życzliwości oraz wypożyczeniom dzieł od Guya Minnebacha, Rafa Utena, Target Gallery London, a także prywatnych kolekcjonerów ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Belgii i Polski. Istotnym elementem ekspozycji są również prace wypożyczone z The Andy Warhol Museum w Pittsburghu oraz dzięki uprzejmości The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts.

Główne wnioski

1. Twórcy wystawy „Andy Warhol. Od linii do legendy” odeszli od utartego wizerunku amerykańskiego artysty uznanego jako ikony pop-artu, koncentrując się na jego twórczym procesie i drodze do sukcesu. Zamiast eksponować wyłącznie najbardziej znane dzieła, widzowie mają okazję zobaczyć ewolucję artysty – od młodego ilustratora i projektanta po twórcę, który świadomie wykreował własny wizerunek i zmienił sposób myślenia o sztuce, mediach oraz popkulturze.
2. Krakowska ekspozycja ma wyjątkowy charakter dzięki prezentacji wielu obiektów, które nigdy wcześniej nie były pokazywane w Polsce. Oryginalne tkaniny z lat 50., rysunki, eksperymentalne sitodruki, materiały filmowe, wczesne prace cyfrowe na komputerze Commodore czy monumentalna instalacja z oryginalną tapetą Cow Wallpaper sprawiają, że wystawa stanowi unikatowe wydarzenie także dla osób dobrze znających twórczość Warhola.
3. Przesłanie wystawy wykracza poza historię sztuki i pokazuje, jak aktualne pozostają idee Andy Warhola w epoce mediów społecznościowych. Kurator wystawy wskazuje, że artysta już w latach 60. przewidział kulturę budowania własnego wizerunku, nieustannego publikowania i funkcjonowania jako „marka osobista”. Dzięki temu ekspozycja staje się nie tylko opowieścią o jednym z najwybitniejszych artystów XX wieku, ale również refleksją nad współczesnym światem cyfrowym i sposobem, w jaki kreujemy swoją tożsamość.