Odpustowy balon w kształcie Hulka? Na aukcji przebił 4 mln dolarów
Zanim obwieścicie koniec świata, zauważcie, że „Hulk” nie ustanowił nawet rekordowego notowania. Najwyższa cena za dzieło Jeffa Koonsa to ponad 90 mln dolarów. A to więcej niż połowa rocznego obrotu na polskich aukcjach.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego prace Jeffa Koonsa osiągają tak wysokie notowania.
- Na czym polega kunszt tego artysty.
- Jakie dzieła Koonsa zyskały jeszcze większy rozgłos.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Mowa o artyście, który rozsmakowuje się w kulturze masowej niczym w karcie najprzedniejszej restauracji. Jeśli więc w ramach soczystej przystawki sięgniemy po kęs „Seksu w wielkim mieście”, konwencja nie powinna zostać naruszona. Jeden z odcinków amerykańskiego serialu przenosi nas w przestrzeń typową dla rynku sztuki współczesnej. Wnętrze sterylnie białe, skąpane w umiejętnie rozproszonym świetle. Pewnego razu nowojorską galerię prowadzoną przez jedną z bohaterek odwiedza gwiazdor, który wydaje się wręcz odurzony własną sławą. Przypatruje się łysej ścianie, z której wystaje jedynie podczepiona gaśnica. Mruży powieki, a jego dłoń zastyga w nonszalanckim geście, przytrzymując wąskie słoneczne okulary.
– Ile za ten obiekt? – pyta.
– To tylko gaśnica, taka na wypadek pożaru! Ale można ją oczywiście zabrać, śmiało! Jeśli powie pan, że jest z galerii, ludzie zapewne pomyślą, że to dzieło Jeffa Koonsa…! – gimnastykowała się zmieszana Charlotte.
Osadzając ten epizod w kontekście aukcyjnych rewelacji, trzeba przyznać, że wybrnęła dosyć sprawnie. W maju 2008 r. jedną z prac Koonsa wylicytowano do 11,8 mln dolarów (48 mln zł). Była to podświetlana akrylowa gablota mieszcząca cztery odkurzacze.
Kunszt Koonsa
Zanim przejdziemy do sprzętów gospodarstwa domowego w roli eksponatów (to nie ucieczka od tematu!), zatrzymajmy się przy najświeższym notowaniu. 19 listopada mierząca ok. 1,8 m rzeźba „Hulk (Friends)” osiągnęła na aukcji wartość 4,1 mln dolarów (16,7 mln zł). Inny egzemplarz tej samej serii pojawił się na rynku siedem lat temu, a licytacja ustanowiła wówczas cenę blisko 3,4 mln dolarów (13,8 mln zł). W 2025 r. kompozycja o nieco zmienionej konfiguracji (zamiast radosnej gromadki Hulk dźwigał na barkach okruch skały) kosztowała natomiast ponad 4,4 mln dolarów (18 mln zł). Wiele wskazuje więc na to, że wartość, datowanej na lata 2004-2012, pracy jest stosunkowo ugruntowana.
Zaraz – aż tyle lat autor dojrzewać musiał do myśli, żeby nadmuchać balon? Jak podaje nota katalogowa domu aukcyjnego Christie’s, proces powstawania rzeźby wiązał się z wieloletnim udoskonalaniem technologicznego warsztatu. Choć swoją formą dzieło przywodzić ma na myśl pstrokaty balon z lunaparku, wykonane zostało w tradycyjnej technice odlewu z brązu. Ten spryt, z jakim powierzchowność obiektu drwi z naszych oczu, to jedna z głównych specjalności autora. Pytanie tylko, dlaczego nawet wtedy, gdy patrzymy na pracę będącą tak jednoznacznym, nieskrępowanym żartem, niestrudzenie domagamy się zawiłej kuratorskiej narracji.
Hulk świątynny
Rozlewająca się na wiele akapitów nota katalogowa rzeźby porusza wątki zaczerpnięte zarówno z kultury starożytnej Grecji, jak i dewocyjnych przedstawień w świątyniach buddyjskich. Czytamy o konstrukcie męskości, monumentalizacji figury, kształtowaniu się percepcji. Hulk wyłania się spomiędzy tych linijek jako tęga, kulturowo umocowana statua. Eksperci nawiązują nawet do postaci dalekowschodniego strażnika Niō, odpędzającego złe duchy od murów świątynnych. W tym momencie przyda nam się właśnie porzucony na moment odkurzacz. Nie tyle, żeby zassać tę szlachetną opowieść razem z kurzem, tylko dla naświetlenia samej intencji twórcy.
Koons przeważnie nie zagnieżdża w swoich rzeźbach głębokich refleksji o kondycji naszych dusz czy udręczonego konsumpcjonizmem środowiska. Komunikat, który z tych dzieł płynie, odnosi się raczej do utartych ścieżek naszego myślenia i dojrzałego sposobu pojmowania piękna. Dlaczego nie spojrzeć na te podświetlone odkurzacze jak na przykłady schludnej estetyki futuryzmu? Wymagałoby to percepcji, na którą zdobyć mogłoby się jedynie dziecko albo przybysz, który przed chwilą wysiadł z UFO. A może jednak podejmiemy rękawicę? Popatrzymy na harmonijnie pokarbowane rurki, kontrastujące zielone uchwyty, połyskujące plastikowe pokrywy w formie kopułki. I jak, udźwignęliśmy ten eksperyment?
Nie gońmy już tego króliczka!
Jak się okazuje, działania, które wymagają od nas pewnego rozprężenia, wydają się, jak na złość, bardziej wymagające. Sztuka odnosząca się do kwestii traum, katastrof i lęków bywa nierzadko czytelniejsza niż rzeźba wyglądająca jak dmuchany Hulk. Trudna interpretacja, wbrew pozorom, jest łatwiej przyswajalna.

Wywód naszpikowany po brzegi fachowym słownictwem może i bywa momentami niestrawny, ale utwierdza nas niezbicie w poczuciu, że przyswajamy jakąś wysoką wartość. Treść, która nas uwrażliwia na ból otaczającego świata, ma przecież inną wagę, niż zachęta, żeby dostrzec estetyczne walory w balonie czy odkurzaczu. Co więcej, do celnego odbioru sztuki o wstrząsającym społecznym przekazie, niezbędna jest głównie podstawowa empatia. Żeby natomiast zanurzyć się w artystycznym wymiarze sprzętów gospodarczych, niezbędna jest już pewna otwartość, a to kompetencja nieporównywalnie rzadsza.
Rekordowe notowanie za pracę Jeffa Koonsa padło w maju 2019 r., podczas aukcji w Nowym Jorku. Wykonany ze stali nierdzewnej „Rabbit” o lustrzanym połysku przekroczył pułap 91 mln dolarów (370 mln zł). Dla porównania ubiegłoroczny obrót na całym polskim rynku to, według danych OneBid, niecałe 560 mln zł. Jeśli to niezbędne dla naszego zdyscyplinowania, nadmieńmy więc dla formalności, że sam królik aż tryska od symbolicznych znaczeń. Od wątków z kultury germańskiej i celtyckiej po biblijne wyobrażenia Tycjana, który poprzez królika właśnie zaakcentował na obrazie czystość Marii. Jak wyczerpiemy już konteksty fundamentalne i przebrniemy przez nawiązania do „Alicji w krainie czarów”, z czystym sumieniem będziemy mogli stwierdzić, że „Rabbit” jest zabawny. A gdyby tak raz jeden zjeść deser przed obiadem?
Główne wnioski
- Prace artysty bazują na wizualnym żarcie i grze z odbiorcą (np. przedmioty codziennego użytku czy formy przypominające dmuchane zabawki okazują się wyrafinowanymi odlewami), jednak ich wartość rynkowa pozostaje wyjątkowo wysoka i stabilna.
- Łatwiej zrozumieć dzieła odwołujące się do traum czy empatii niż pozwolić sobie na swobodę, luz i świeże spojrzenie na obiekty popkulturowe czy użytkowe bez szukania na siłę głębokiego przesłania.
- Zawiłe, uczone opisy kuratorskie często dodają dziełom powagi na siłę, podczas gdy czasem warto po prostu potraktować je bez zadęcia i dostrzec w nich zwykłą zabawę formą.


