Pierwszy SMR w Kanadzie droższy i z poślizgiem. Co to oznacza dla polskich projektów?
Opóźnienie prac przy budowie pierwszego małego reaktora jądrowego w Kanadzie nie powinno mieć wpływu na podobne inwestycje planowane w Polsce – przekonują nasi rozmówcy. W Europie rośnie zainteresowanie tą technologią, ale do pierwszych realizacji jeszcze długa droga.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego budowa pierwszego reaktora BWRX-300 złapała poślizg.
- Jak opóźnienia w Kanadzie tłumaczy dostawca technologii.
- Jak według ekspertów atom może wspierać polskie ciepłownictwo.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
W Europie rośnie zainteresowanie technologią małych modułowych reaktorów jądrowych (tzw. SMR-ów). Na naszym kontynencie zawiązywane są kolejne sojusze między dostawcami technologii i potencjalnymi inwestorami. Na polskim rynku najbardziej zaawansowane rozmowy dotyczą wdrożenia reaktora BWRX-300 o mocy 300 MW od amerykańsko-japońskiego koncernu GE Vernova Hitachi. Dlatego branża z uwagą śledzi pierwszą budowę tej instalacji na świecie, która powstaje w miejscowości Darlington w Kanadzie. Pierwszy z planowanych tam małych reaktorów miał ruszyć w październiku 2030 r. i kosztować 7,7 mld dolarów. Niedawno inwestor – kanadyjska spółka Ontario Power Generation (OPG) – poinformowała jednak, że inwestycja przekroczy zakładany czas i budżet.
O potencjalnym opóźnieniu budowy reaktora BWRX-300 w Kanadzie spekulowano w kuluarach już od pewnego czasu. Dopiero w listopadzie, przy okazji prezentacji wyników finansowych za trzy kwartały 2026 r., OPG oficjalnie potwierdziło opóźnienie projektu.
Spółka podała, że nie oczekuje już, że pierwszy reaktor zostanie oddany do komercyjnej eksploatacji w pierwotnie zakładanym terminie. Nie zakłada też, że zdoła zamknąć się w przyjętym budżecie. Warto tu zaznaczyć, że przewidywana pierwotnie kwota 7,7 mld zł obejmowała 6,1 mld dolarów na pierwszy blok i 1,6 mld dolarów na systemy i usługi wspólne dla wszystkich czterech SMR-ów planowanych w ramach projektu.
„Odzwierciedla to trwające prace inżynieryjne prowadzone przez GE Vernova Hitachi (GVH) Nuclear Energy nad pierwszym w swoim rodzaju reaktorem typu SMR, co ma wpływ na realizację budowy oraz funkcjonowanie łańcucha dostaw. OPG współpracuje z GVH w celu ukończenia zaległych prac inżynieryjnych i jak najszybszej realizacji projektu” – podał OPG w raporcie finansowym.
Spółka nie ujawnia jednak, o ile przesunie harmonogram projektu, ani jak bardzo przekroczy budżet. Więcej szczegółów w tej sprawie ma podać po kompleksowej analizie do połowy 2027 r.
– Kontynuując budowę, pracujemy nad pełną oceną zagrożeń. Opracowujemy środki zaradcze oraz prognozy dotyczące kosztów i harmonogramu, które możemy zaakceptować. W miarę postępu prac będziemy transparentnie dzielić się informacjami – przekazała Nicolle Butcher, prezeska OPG.
Raczej miesiące, a nie lata
Pytani przez nas przedstawiciele dostawcy technologii w nieoficjalnych rozmowach uspokajają, że opóźnienia przy budowie pierwszego reaktora nie są niczym niezwykłym.
– Nie sądzę, by było to dla kogokolwiek zaskoczeniem. Od samego początku założono bardzo ambitny i agresywny harmonogram. Teraz uznano, że choć robimy znaczące postępy, to pewne opóźnienia względem wobec planu są nieuniknione. Nie spodziewam się jednak, by chodziło o lata, ale raczej o miesiące – wskazuje jeden z naszych rozmówców.
Niepokoju nie widać też po polskiej stronie. Nasi rozmówcy wskazują, że dla GE Vernova Hitachi projekty w Polsce będą już kolejnymi realizacjami. Nie będą więc obarczone problemami i kosztami, jakie zwykle towarzyszą pierwszej inwestycji. Do tego czasu cały proces ma być ustandaryzowany, a poszczególne komponenty elektrowni mają powstawać w sposób modułowy, czyli powtarzalny.
To biznes, a nie hobby
Oficjalnie do sytuacji w Kanadzie odniósł się wiceprezes GE Vernova Roger Martella podczas zorganizowanej w tym tygodniu w Warszawie konferencji na temat rozwoju SMR-ów. Podkreślił, że na placu budowy w Darlington pracuje każdego dnia kilkaset osób. Roboty posuwają się do przodu, a ważnym momentem było osadzenie płyty fundamentowej pod pierwszy blok jądrowy. Docelowo powstaną tam cztery reaktory.
– Budowa pierwszego w swoim rodzaju reaktora jądrowego wymaga przede wszystkim rozwiązania wyzwań z zakresu inżynierii jądrowej. Chodzi o zapewnienie stabilnych dostaw energii elektrycznej z bezpiecznego źródła. Jednak równie istotne jest zadbanie o budżet i harmonogram projektu, a także niezawodność i standaryzację samego procesu wdrażania. Świat nas obserwuje. Jesteśmy pionierami, a obserwatorzy zadają sobie pytanie: czy to przedsięwzięcie rzeczywiście się urzeczywistni? Jako zespół zarządzający skupiamy się właśnie na tym, aby świat dostrzegł, że nie tylko skutecznie dostarczamy energię jądrową, ale także prowadzimy to przedsięwzięcie jak profesjonalny biznes – a nie jak hobby – podkreślił Roger Martella.
Zwiększenie budżetu i wydłużenie harmonogramu nie powinno przełożyć się na kolejne projekty. W Kanadzie wiele elementów jest przygotowywana metodą tradycyjną, co oznacza, że znaczna część konstrukcji powstaje bezpośrednio na placu budowy.
– Dzięki rygorystycznemu podejściu operacyjnemu z każdym tygodniem zdobywamy nową wiedzę. Analizujemy zdobyte doświadczenia i wprowadzamy usprawnienia. Zastanawiamy się, jak jeszcze bardziej zwiększyć modułowość konstrukcji i jak obniżyć koszty. Wykorzystujemy te doświadczenia, aby odpowiednio zaplanować wdrożenia w USA, Polsce i innych lokalizacjach – zapewnia wiceprezes GE Vernova.
USA, Polska i inni
Choć jeszcze rok temu branża zakładała, że Polska będzie drugim po Kanadzie placem budowy reaktorów BWRX-300, to szybko wyprzedziły nas Stany Zjednoczone. W USA w tym roku zapadły kluczowe decyzje dotyczące budowy 10 obiektów w Tennessee i Alabamie. Rządy USA i Japonii zapowiedziały wydanie na ten cel 40 mld dolarów. Pod koniec września amerykański dozór jądrowy wydał zgodę na budowę pierwszego reaktora w lokalizacji Clinch River w stanie Tennessee. Amerykanie są więc bliżsi realizacji tej inwestycji niż Polska. W USA wdrażane są też równolegle konkurencyjne technologie SMR-ów.
Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami pierwszy reaktor BWRX-300 w Polsce miał zostać uruchomiony w 2032 r. Jednak finalne decyzje inwestycyjne wciąż nie zapadły, a kluczowe procesy dotyczące m.in. zgód dozoru jądrowego i pozyskiwania finansowania wciąż trwają. Biorąc to pod uwagę, termin ten wydaje się bardzo ambitny.
W dużej części Europy wyłączność na oferowanie technologii BWRX-300 ma spółka SGE, należąca do miliardera Michała Sołowowa. W Polsce kluczowym partnerem dla SGE jest paliwowy koncern Orlen, który chce postawić reaktory m.in. we Włocławku. Z kolei w Koninie SGE współpracuje z należącą do rodziny Solorzów firmą ZE PAK. Spółka ma też podpisane partnerstwa m.in. w Wielkiej Brytanii i na Węgrzech. Ponadto w tym tygodniu SGE podpisała porozumienie o współpracy z państwową spółką energetyczną Natsionalna Elektricheska Kompania i Blue Bird Energy w sprawie rozwoju SMR-ów w Bułgarii.
Jak podaje World Nuclear Association, na świecie komercyjnie działają dwa małe reaktory jądrowe (w Rosji i w Chinach). Kilka kolejnych obiektów jest na etapie budowy. Natomiast na wcześniejszych etapach rozwoju znajduje się ponad 100 projektów.
Atom może wesprzeć dekarbonizację
Eksperci wskazują, że energetyka jądrowa może zapewnić Polsce dostęp do czystej i niezawodnej energii elektrycznej. Może wspierać polski przemysł i wpłynąć na rozwój centrów danych. Z małego atomu może skorzystać też branża ciepłownicza, która w najbliższych latach musi odejść od węgla i przestawić się na mniej emisyjne źródła ciepła. Pod warunkiem że energia z atomu będzie w przystępnej cenie.
Z najnowszej analizy organizacji pozarządowej Clean Air Task Force (CATF) wynika, że wykorzystanie energii jądrowej w ciepłownictwie może być najbardziej uzasadnione tam, gdzie zapotrzebowanie na ciepło jest duże i przewidywalne, koszty jego przesyłu mogą być utrzymane na niskim poziomie, a długoterminowe umowy odbioru ciepła pozwalają na pokrycie wysokich kosztów stałych inwestycji. Zastosowanie atomu może być potrzebne tam, gdzie produkcja ciepła w oparciu na innych technologiach (np. OZE lub gaz) napotyka ograniczenia.
Autorzy raportu apelują, by polski rząd stworzył warunki umożliwiające samorządom i lokalnym ciepłowniom ocenę technicznej i ekonomicznej zasadności wykorzystania energetyki jądrowej w ich systemach. Pomoże im to porównać potencjał atomu z alternatywnymi ścieżkami dekarbonizacji.
– Polska dysponuje jednym z największych sektorów ciepłownictwa systemowego w Europie, z sieciami o łącznej długości blisko 23 tys. kilometrów. Zastąpienie węgla wymaga nie tylko ograniczenia emisji, ale także zapewnienia stabilnych dostaw ciepła w okresach największego zapotrzebowania, przy zachowaniu akceptowalnych kosztów dla odbiorców. Energia jądrowa może stanowić jedną z takich opcji. Zwłaszcza w systemach ciepłowniczych o odpowiednio wysokim i przewidywalnym zapotrzebowaniu na ciepło. Nie jest to jednak rozwiązanie uniwersalne i nie wszędzie będzie najbardziej opłacalne – podkreśla Bartłomiej Kupiec, ekspert CATF.
Decydujące będą koszty
Koszt samej technologii nie jest jedyną barierą dla rozwoju energetyki jądrowej w ciepłownictwie. Raport CAFT wymienia też: wysoki koszt kapitału, ryzyko pierwszego wdrożenia oraz koszty ponoszone jeszcze przed podjęciem ostatecznej decyzji inwestycyjnej. W Polsce nie został dotychczas wypracowany model finansowania projektów jądrowych, który określałby sposób podziału tych ryzyk między inwestora, przedsiębiorstwo ciepłownicze, samorząd a sektor publiczny.
– Zamiast wskazywać konkretne technologie i lokalizacje, państwo powinno wspierać samorządy i przedsiębiorstwa ciepłownicze w przeprowadzaniu analiz techniczno-ekonomicznych, pozwalających porównać energetykę jądrową z innymi dostępnymi rozwiązaniami. Ostateczny wybór powinien zależeć od lokalnych uwarunkowań i rzeczywistej konkurencyjności poszczególnych technologii – kwituje Bartłomiej Kupiec.
Główne wnioski
- Budowa pierwszego małego reaktora jądrowego BWRX-300 trwa w Kanadzie. Inwestor poinformował, że nie uda mu się zrealizować projektu w zakładanym terminie i budżecie. Pierwszy z planowanych tam reaktorów miał ruszyć w październiku 2030 r. i kosztować 7,7 mld dolarów. Z naszych nieoficjalnych rozmów wynika, że mowa jest tu raczej o miesiącach opóźnienia, a nie latach. Ostateczne dane zostaną jednak podane dopiero w 2027 r. Podobne inwestycje planowane są w Polsce. Nasi rozmówcy przekonują jednak, że problemy w Kanadzie są typowe dla pierwszej inwestycji i nie powinny przenosić się na kolejne projekty.
- Dostawca technologii zapewnia, że pracuje nad usprawnieniem i ustandaryzowaniem całego procesu budowy małych elektrowni jądrowych. Pozwoli to lepiej zaplanować wdrożenia w USA, Polsce i kolejnych lokalizacjach. – Jako zespół zarządzający skupiamy się na tym, aby świat dostrzegł, że nie tylko skutecznie dostarczamy energię jądrową, ale także prowadzimy to przedsięwzięcie jak profesjonalny biznes – a nie jak hobby – podkreślił Roger Martella, wiceprezes GE Vernova.
- Eksperci wskazują, że energetyka jądrowa może zapewnić Polsce dostęp do czystej i niezawodnej energii elektrycznej. Może zasilać polski przemysł, centra danych, a nawet ciepłownictwo. Pod warunkiem że energia z atomu będzie w przystępnej cenie. Organizacja CATF wskazuje, że zastąpienie węgla w branży ciepłowniczej wymaga nie tylko ograniczenia emisji. Nowe źródło musi zapewnić stabilne dostawy ciepła w okresach największego zapotrzebowania, przy zachowaniu akceptowalnych kosztów dla odbiorców. – Energia jądrowa może stanowić jedną z takich opcji. Nie jest to jednak rozwiązanie uniwersalne i nie wszędzie będzie najbardziej opłacalne – podkreśla Bartłomiej Kupiec, ekspert CATF.
