Polska i Ghana w dialogu sztuki współczesnej. Pawilon tematyczny OmenaArt Foundation na Malta Biennale 2026

Malta Biennale to międzynarodowy przegląd sztuki zainaugurowany w 2024 r. pod patronatem UNESCO oraz prezydenta Republiki Malty. Ideą wydarzenia jest dialog między sztuką współczesną a dziedzictwem kulturowym. Wystawy prezentowane są w zabytkowych obiektach m.in. w Valletcie, Trzech Miastach (Birgu, Cospicua, Senglea) oraz w Cittadelli na Gozo.

W inauguracyjnej edycji udział wzięło ponad 100 artystów z 35 krajów. Prace prezentowano w 14 pawilonach narodowych i tematycznych, rozmieszczonych w 21 historycznych lokalizacjach. Wśród państw uczestniczących w pierwszej edycji znalazły się m.in. Polska, Francja, Niemcy, Chiny, Austria, Serbia, Ukraina, Włochy, Hiszpania i Malta.

Według organizatorów w tegorocznej edycji Malta Biennale weźmie udział ponad 130 artystów z ponad 40 krajów. Ich prace zostaną zaprezentowane w 28 pawilonach narodowych i tematycznych – dwukrotnie większej liczbie niż podczas pierwszej edycji wydarzenia.

Siedem z nich stanowią pawilony narodowe przygotowane przez Chiny, Francję, Włochy, Maltę, Polskę, Serbię i Hiszpanię. Pozostałe 21 to pawilony tematyczne. Jeden z nich – „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives” – przygotowany przez OmenaArt Foundation, już pierwszego dnia został wyróżniony przez organizatorów Nagrodą za Najlepszy Pawilon Malta Biennale 2026.

Dziedzictwo sztuki tekstylnej Polski i Ghany

Wystawę w pawilonie „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives”, kuratorowaną przez Natalię Bradbury, tworzą wielkoformatowe instalacje tekstylne autorstwa Marty Nadolle, Elizy Proszczuk i Ernestiny Mansy Doku. Artystki z Polski i Ghany łączą w swoich pracach narracje historyczne obu krajów, sięgając do tradycji tkackich oraz lokalnego dziedzictwa wyspy.

Przeczytaj: Pojedynek geniuszy renesansu. Wyjątkowa wystawa w Fabryce Norblina

Ich współpraca rozpoczęła się podczas Accra Cultural Week 2025 w Ghanie. Wraz z lokalnymi twórcami – Mosesem Adjei, Corneliusem Annorem i Raphaelem Adjetey Adjei Mayne – artystki poprowadziły warsztaty dla dzieci poświęcone dziedzictwu sztuki tekstylnej Polski i Ghany. Zajęcia odbyły się w Kids Haven School, wybudowanej przez Omenaa Foundation.

– Nasza wystawa podejmuje wątek historycznej więzi i solidarności między Polską a Ghaną. Poprzez prace artystek chcemy pokazać, że mimo odległości i różnych doświadczeń łączą nas wspólne uczucia i wartości. Ernestina Mansa Doku wnosi do projektu organiczne podejście do materii i natury, Eliza Proszczuk – refleksję nad pamięcią, emancypacją i ciałem, a Marta Nadolle – perspektywę relacji międzyludzkich oraz obserwację napięć między tym, co publiczne, a tym, co prywatne. Zestawienie tych trzech praktyk pozwala stworzyć prace operujące zarówno osobistą narracją, jak i uniwersalnym językiem sztuki współczesnej, czytelnym w międzynarodowym obiegu artystycznym – podkreśla Natalia Bradbury, kuratorka „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives”.

Wystawa nawiązuje do filozofii Ubuntu – „Jestem, ponieważ jesteśmy”, podkreślającej współzależność, wspólnotowość i wzajemny szacunek. Idea ta łączy współpracę artystek z historycznymi relacjami polsko-ghańskimi rozwijanymi od lat sześćdziesiątych XX w.

– W swojej pracy nawiązuję do masek afrykańskich, które są wszechobecne w Ghanie. Jak się okazało, w naszej słowiańskiej kulturze również można odnaleźć maski. Zastanawiałam się nad ich funkcją w obu kulturach i w pewnym momencie te drogi się spotkały. Maska symbolizuje moment przejścia – między światem żywych a światem zmarłych albo między końcem starego a początkiem nowego roku. Chciałam, aby moja praca wprowadzała w inny wymiar – mniej fizyczny, bardziej duchowy – mówi Eliza Proszczuk.

Relacje międzykulturowe i międzyludzkie

Prace prezentowane na wystawie zwracają uwagę na znaczenie relacji międzykulturowych i międzyludzkich w perspektywie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Jednocześnie interpretują hasło przewodnie Malta Biennale 2026 – „Clean, Clear, Cut” – odnoszące się do idei naprawy, łączenia i oczyszczania.

– Chciałam stworzyć przestrzeń, do której odbiorcy wchodzą i stają się jej częścią, a nie tylko na nią patrzą. Bardzo ważna była dla mnie wspólnotowość – temat dziś szczególnie potrzebny. Ludzie, choćby ze względów politycznych, są bardzo podzieleni. Dlatego każdy moment, w którym mogą być razem – w grupie, we wspólnocie, mimo różnic – jest niezwykle cenny – podkreśla Marta Nadolle.

Wystawa ma także podkreślić znaczenie polskiej i ghańskiej sztuki współczesnej, wzmocnić dialog międzykulturowy oraz promować bogatą tradycję tekstylną obu krajów.

– Poprzez swoje prace chciałam pokazać, jak różne spotkania, doświadczenia i wymiany kształtują tożsamość. Nie jest ona procesem liniowym, lecz złożoną, wielowarstwową strukturą powstającą pod wpływem wielu czynników. Zapraszam, by zanurzyć się w tej przestrzeni – wejść w nią, przeżyć własne doświadczenie i zastanowić się nad tym, czym jest tożsamość oraz jak współpraca wpływa na nasze myślenie o tym, kim jesteśmy i kim możemy się stać – mówi Ernestina Mansa Doku.

W trakcie wystawy pracom tekstylnym towarzyszy premierowa instalacja dźwiękowa autorstwa kompozytora Mariusza Szypury.

– Postanowiłem nie skupiać się bezpośrednio na tym, co artystki stworzyły – bo to jest widoczne dla wszystkich – lecz raczej na teksturach i pracy z materiałem. Właśnie ten sposób myślenia chciałem przenieść do muzyki. Dlatego wykorzystałem ambientowe faktury dźwiękowe, które w pewnym sensie nawiązują do materialnych tekstur tkanin. Pojawiają się także odniesienia do lat sześćdziesiątych, kiedy rozwijała się współpraca z Ghaną. Stąd obecność polirytmicznych bębnów i rytmiki oraz lekko jazzujących elementów, które – w mojej koncepcji – odwołują się także do wyjątkowego okresu polskiego jazzu w latach sześćdziesiątych – tłumaczy kompozytor.

Organizatorzy zapowiadają również program publiczny towarzyszący wystawie. W jego ramach odbędą się debaty, panele dyskusyjne oraz spotkania z międzynarodowymi ekspertami.

Dialog kultur polskiej i ghańskiej

Jak już wspomniano, organizatorem pawilonu tematycznego „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives” jest OmenaArt Foundation, która wspiera relacje oraz promuje artystów i artystki z Europy Środkowej i Afryki Zachodniej. W 2025 r. fundacja po raz pierwszy zaprezentowała kolekcję sztuki afrykańskiej podczas wystawy TOP CHARITY Art w Oranżerii Pałacu w Wilanowie. Wsparła także powstanie monumentalnej pracy Ibrahima Mahamy, prezentowanej w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki. Na co dzień fundacja współpracuje również z Phenomenaa Gallery w Warszawie, rozwijając obecność afrykańskich i pozaeuropejskich twórców na polskim rynku sztuki.

– Sztuka afrykańska w ciągu ostatnich lat zajęła istotne miejsce na globalnej scenie artystycznej. Prace twórców, takich jak Amoako Boafo czy Julie Mehretu, osiągają rekordowe kwoty na aukcjach i są prezentowane w wiodących instytucjach kultury. W 2025 r. magazyn ArtReview uznał ghańskiego artystę Ibrahima Mahamę za najbardziej wpływową postać współczesnej sztuki. Dlatego jestem dumna, że poprzez działalność moich fundacji wspieramy artystów oraz artystki pochodzące z tego kontynentu – inwestujemy w sztukę i edukację, m.in. poprzez budowę innowacyjnego Kids Haven Sport & Art Complex w Ghanie oraz promujemy ich twórczość na międzynarodowych platformach. Niezwykle się cieszę, że nasza wystawa prezentowana podczas Malta Biennale 2026 podkreśli, jak silny i inspirujący może być dialog kultur – polskiej i ghańskiej, europejskiej i afrykańskiej, w niezwykłym otoczeniu śródziemnomorskiej wyspy – mówi Omenaa Mensah, prezeska OmenaArt Foundation.

Wystawa w ramach pawilonu „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives” prezentowana jest w przestrzeni Old Armoury of the Knights of Malta w Birgu. Ekspozycja jest dostępna dla publiczności do 29 maja 2026 r.

Partnerami pawilonu są: Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Republice Malty z siedzibą w Valletcie, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Phenomenaa Gallery, Apart, Luce&Light oraz LOT Polskie Linie Lotnicze. Patronat medialny nad wystawą sprawują GQ Poland, XYZ i DailyArt.

Przeczytaj: Od wanilii w dymie po zapach ziemi po deszczu. Perfumowe trendy, które definiują 2026 rok

Główne wnioski

1. Pawilon „Redefining. Polish-Ghanaian Textile Narratives” pokazuje, że sztuka może być przestrzenią realnego dialogu między kulturami. Projekt nie tylko prezentuje twórczość trzech artystek, lecz także buduje pomost między tradycjami, historią i współczesnością Polski oraz Ghany.
2. Obecność OmenaArt Foundation na Malta Biennale 2026 potwierdza rosnące znaczenie współpracy artystycznej między Europą i Afryką. Wystawa pokazuje, że współczesna sztuka coraz częściej staje się przestrzenią spotkania, wymiany i budowania nowych relacji.
3. Projekt prezentowany na Malta Biennale to nie tylko ekspozycja, lecz także symbol dialogu i współpracy ponad granicami. Łącząc różne doświadczenia, historie i języki artystyczne, wystawa tworzy przestrzeń refleksji nad wspólnotą, tożsamością i znaczeniem współpracy w globalnym świecie.

Napisaliśmy o tym, bo uznaliśmy to za ważne i ciekawe. Dla pełnej transparentności informujemy, że fundusz RiO, należący do Omeny Mensah i Rafała Brzoski, prezesa i akcjonariusza InPostu, jest inwestorem w XYZ.