Producenci napojów w szkle czekają na zmiany w systemie kaucyjnym. „W obrocie jest miliard sztuk takich butelek”

System kaucyjny w Polsce obowiązuje od 1 października 2025 r. Po okresie przejściowym, z początkiem roku 2026, producenci, którzy przystąpili do systemu, mogą wprowadzać na rynek tylko napoje w opakowaniach ze znakiem kaucji.

System kaucyjny obejmuje opakowania jednorazowego użytku na napoje z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe do 1 litra oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Jednak producenci napojów, głównie piwa i wody mineralnej, apelowali, o możliwość zbiórki butelek w ramach już funkcjonujących systemów. Stworzyli je dobrowolnie wiele lat temu. Argumentowali to m.in. tym, że wypracowane modele gwarantują odzysk na poziomie 90-95 proc. 

Przeczytaj: System kaucyjny za rogiem. Prawa i obowiązki producentów napojów z „kaucją”

Producenci napojów w szkle poza systemem?

Nowelizację przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi zgłosiła grupa posłów Koalicji Obywatelskiej, Polski 2050 oraz PSL. Za podjęciem uchwały w tej sprawie głosowało 53 senatorów, nikt nie był przeciw a 31 wstrzymało się od głosu.

W styczniu senat nie zgłosił poprawek do nowelizacji ustawy, która ma wydłużyć do końca 2028 r. możliwość funkcjonowania prywatnych, bezparagonowych systemów zbiórki butelek szklanych wielorazowego użytku obok funkcjonującego ogólnopolskiego systemu kaucyjnego. Nowela trafiła do prezydenta i czeka na jego podpis.

– Poselski projekt wprowadza ramy prawne dla dalszego funkcjonowania istniejących rynkowych systemów zwrotu szklanych butelek wielokrotnego użytku. Przewiduje, że nie będzie konieczności okazywania paragonu przy zwrocie opakowań w tych systemach. Parlament zakończył prace nad projektem, a jego wejście w życie zależy od podpisania ustawy. Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) podczas prac popierało zaproponowane zmiany – komentuje biuro prasowe MKiŚ.

Wszyscy wprowadzający są zobowiązani osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w ramach systemu. Wynoszą one 77 proc. od 2025 r. i 90 proc. od 2029 r.

Przeczytaj: System kaucyjny miesiąc po debiucie. Rozwija się – zapewnia MKiŚ. To falstart – komentują eksperci

Miliard sztuk szklanych butelek wielokrotnego użytku w obrocie

Od początku prac legislacyjnych nad przepisami tworzącymi ramy prawne dla systemu kaucyjnego przedstawiciele producentów piwa zwracali uwagę, że butelki szklane wielorazowe nie powinny stać się częścią nowego systemu. Ich zdaniem jest on zaprojektowany dla opakowań jednorazowych, takich jak butelka plastikowa i puszka.

– Niestety, naszych argumentów nie uwzględniono. Szkło wielorazowe potraktowano tak, jakby nie było pełnowartościowym opakowaniem, lecz takim samym odpadem, jak jednorazowa puszka lub butelka. Przeforsowano model systemu mimo ostrzeżeń, że doprowadzi to do rozerwania obecnych łańcuchów logistycznych i przepływów finansowych. W efekcie mógł przyczynić się do eliminacji takich opakowań z rynku z dużą szkodą dla konsumentów, producentów i środowiska. Czyli przyniósłby skutek sprzeczny z ideą ustawy – mówi Bartłomiej Morzycki, dyrektor generalny Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego w Polsce – Browary Polskie.

Dlatego, jego zdaniem, decyzja parlamentu o nowelizacji ustawy była pożądana jako ratunek dla opakowań wielokrotnego użytku.

– Nowe przepisy stanowiłyby ważną i niezbędną korektę, o którą zabiegali wszyscy producenci używający butelek wielorazowych. Wspierali ich przedstawiciele sektora handlowego i samych operatorów. W Polsce butelki szklane wielorazowe są na dużą skalę używane przez sektor napojowy, browarniczy, producentów wód mineralnych. Szacujemy, że w obrocie jest nawet miliard sztuk takich butelek. Z tego połowa używana jest w branży piwowarskiej przez browary duże i regionalne. Druga połowa wykorzystywana jest przez małych producentów wód mineralnych oraz inne podmioty z branży napojowej. Nowelizacja ustawy pozwoli na zachowanie obecnych sprawdzonych i efektywnych systemów kaucyjnych zarządzanych przez producentów. Jednocześnie pozostawiono w ustawie ułatwienie dla konsumentów w postaci możliwości zwrotu opakowania bez okazania paragonu zakupu. To ważny krok w kierunku wzmocnienia modelu gospodarki obiegu zamkniętego i ograniczania masy odpadów – dodaje Bartłomiej Morzycki.

Zdaniem eksperta

Ustawa bezrefleksyjnie likwidowała jedne z najefektywniejszych systemów kaucyjnych

Systemy zbierania opakowań prowadzone poza systemem kaucyjnym, dotyczące butelek szklanych wielokrotnego użytku, funkcjonują w Polsce od wielu lat jako integralny element utrwalonego modelu gospodarczego.

Ustawa bezrefleksyjnie i jako jedyna w Europie likwidowała jedne z najefektywniejszych systemów kaucyjnych pod względem środowiskowym i ekonomicznym.

Byliśmy aktywni w kwestii ustawy wyłączającej szklane butelki wielokrotnego użytku spod działania systemu kaucyjnego od początku prac nad systemem kaucyjnym. Wskazywaliśmy na zalety status quo i na wady proponowanych rozwiązań. Byliśmy zdeterminowani i wspierani przez inne organizacje i ekspertów w przekonywaniu Ministerstwa Klimatu i Środowiska, parlamentarzystów oraz opinii publicznej, że przepisy o systemie kaucyjnym wymagają korekty. Naszym celem było jedno: ochronić rozwiązania, które od wielu lat działają efektywnie, są akceptowane przez konsumentów i realnie wspierają gospodarkę obiegu zamkniętego.

Dariusz Lizak 

prezes Krajowej Izby Gospodarczej „Przemysł Rozlewniczy”

System kaucyjny, szkło a handel

Katarzyna Barańska, szefowa zespołu dekarbonizacji w Osborne Clarke podczas webinaru „System kaucyjny 2026 – koniec przepisów przejściowych, szkło zwrotne i planowana nowelizacja" wskazała, że planowana nowelizacja nie dotyczy jednostek handlu.

– Podejmowano próbę wprowadzenia ułatwień dla jednostek handlowych, polegających na odbiorze wyłącznie tego szkła zwrotnego, które znajduje się w ich ofercie. Ostatecznie nie przyjęto tego rozwiązania. W efekcie jednostki handlu znalazły się w bardzo trudnej sytuacji. Butelka szklana zwrotna może dziś funkcjonować w kilku różnych modelach. W ramach systemu kaucyjnego, jako butelka wprowadzana przez podmiot, który nie uczestniczy w systemie kaucyjnym, lecz prowadzi prywatny system kaucyjny. Poza tym w modelu wprowadzającym, który realizuje bezpośredni odbiór i ponowne wprowadzanie opakowań. Możliwe jest również funkcjonowanie szkła zwrotnego całkowicie poza systemem. Trudno przewidzieć, jak jednostki handlu poradzą sobie z taką liczbą równolegle funkcjonujących rozwiązań – zapewnia Katarzyna Barańska.

Jednocześnie trwają dalsze prace i dyskusje nad kolejnymi propozycjami zmian.

– Cały czas trwa analiza sposobów uszczelnienia systemu kaucyjnego i identyfikacja obszarów budzących największe wątpliwości. Jednym z kluczowych tematów są opakowania do 100 ml i sens ich włączenia do systemu. Pojawiają się głosy, że automaty często nie obsługują takich opakowań – dodała Katarzyna Barańska.

Przeczytaj: System kaucyjny. Wszystko, co konsumenci powinni o nim wiedzieć, ale boją się zapytać

Polska jest 17 krajem w Europie, który wprowadził system kaucyjny. Podstawą była dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

Główne wnioski

1. Nowelizację przepisów ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, zgłosiła grupa posłów Koalicji Obywatelskiej, Polski 2050 oraz PSL. Za podjęciem uchwały w tej sprawie głosowało 53 senatorów, nikt nie był przeciw a 31 wstrzymało się od głosu. W styczniu senat nie zgłosił poprawek do nowelizacji ustawy, która ma wydłużyć do końca 2028 r. możliwość funkcjonowania prywatnych, bezparagonowych systemów zbiórki butelek szklanych wielorazowego użytku obok funkcjonującego już ogólnopolskiego systemu kaucyjnego. Nowela trafiła do prezydenta i czeka na jego podpis.
2. Od początku prac legislacyjnych nad przepisami tworzącymi ramy prawne dla systemu kaucyjnego w Polsce przedstawiciele producentów piwa, napojów i wody w szkle, zwracali uwagę, że butelki szklane wielorazowe, będące od wielu lat w obrocie nie powinny stać się częścią nowego systemu, zaprojektowanego dla opakowań jednorazowych (butelka plastikowa i puszka).
3. Szacunki mówię, że w obrocie jest nawet miliard sztuk takich butelek. Z tego połowę używa branża piwowarska i browary, drugą połowę mali producenci wody mineralnej i napojów.