Rosyjscy sportowcy, bojkot i weterani wojny. Rozpoczęły się igrzyska paraolimpijskie

Igrzyska paraolimpijskie nie są tak medialnym wydarzeniem jak poprzedzające je igrzyska olimpijskie. W dodatku ich zimowa edycja drugi raz z rzędu znalazła się w cieniu wojny. Cztery lata temu była to napaść Rosji na Ukrainę, po której z rywalizacji wykluczeni zostali rosyjscy i białoruscy sportowcy. Teraz – choć przecież wojna nadal trwa – zostali zaproszeni do udziału w igrzyskach.

Dlaczego Rosjanie i Białorusini startują na igrzyskach paraolimpijskich pod własną flagą?

Na początku należy wyraźnie zaznaczyć istotną kwestię: igrzyska olimpijskie i paraolimpijskie odbywają się w tym samym miejscu, ale mają dwóch różnych organizatorów. To Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) oraz Międzynarodowy Komitet Paralimpijski (IPC).

Organizacje współpracują, ale nie są ze sobą powiązane – dlatego np. mają różną politykę względem udziału w swoich imprezach sportowców z Rosji i Białorusi. Po rosyjskiej agresji na Ukrainę IPC dołączył do grona organizacji sportowych wykluczających zawodników z obu państw ze swoich imprez. Przede wszystkim nie mogli oni wystartować w zimowych igrzyskach paralimpijskich w 2022 r. (Rosjanie zorganizowali wówczas własne zawody).

Teraz sytuacja uległa zmianie. Pod koniec 2025 r. Zgromadzenie Ogólne IPC cofnęło zakaz startów dla Rosjan i Białorusinów i zezwoliło na ich udział w igrzyskach. Poszczególne federacje sportowe poinformowały, że czas na zakwalifikowanie się na zawody już minął, ale IPC postanowił wysłać imienne zaproszenia dla konkretnych sportowców z Rosji i Białorusi. Ostatecznie w igrzyskach bierze udział siedmioro Rosjan i czwórka Białorusinów.

Jak na decyzję o starcie Rosjan i Białorusinów zareagowały inne kraje?

Decyzja IPC wywołała oburzenie w Ukrainie i państwach wspierających ją w wojnie z Rosją. Aby nie karać za nią własnych sportowców, żadna reprezentacja nie zrezygnowała z udziału w igrzyskach, ale kilkanaście państw zapowiedziało bojkot ceremonii otwarcia. Nie wzięli w niej udziału m.in. przedstawiciele Rumunii, Finlandii, Estonii, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Polski. Podczas tradycyjnej parady narodów flagi bojkotujących ceremonię państw nieśli wolontariusze. Transmitująca igrzyska Telewizja Polska zdecydowała się nie pokazywać przemarszu rosyjskich i białoruskich sportowców.

Przeczytaj: Rosja walczy o powrót do światowego sportu i udział w igrzyskach. "Uważają, że Zachód się boi"

Czy w gronie startujących Rosjan znajdują się weterani wojny z Ukrainą?

Rosjanie systemowo wspierają weteranów wojny z Ukrainą i próbują aktywizować ich w sporcie. Prezes Rosyjskiego Komitetu Paralimpijskiego poinformował, że w ciągu dwóch ostatnich lat liczba rosyjskich paralimpijczyków w reprezentacjach regionalnych i w kadrze narodowej wzrosła z 300 do 700 osób. Większość z nich to właśnie weterani wojny z Ukrainą. Na tegorocznych igrzyskach paralimpijskich tych sportowców jednak nie ma.

Nie ma także informacji, aby weterani wojny znajdowali się w kadrze Ukrainy, choć na ostatnich letnich igrzyskach paraolimpijskich tacy zawodnicy znaleźli się w ukraińskiej reprezentacji.

Dlaczego na igrzyskach paraolimpijskich nie ma kół olimpijskich?

Pięć olimpijskich kół – najbardziej znany i najbardziej wartościowy symbol świata sportu – jest własnością intelektualną MKOl. Komitet bardzo mocno pilnuje wykorzystywania tego znaku towarowego i skutecznie komercjalizuje jego używanie.

Na igrzyska w Seulu Międzynarodowy Komitet Paralimpijski przygotował logo, w którym zamiast pięciu kół znajdowało się pięć znanych z południowokoreańskiej flagi symboli taegeuk. MKOl uznał jednak, że to symbol zbyt podobny do jego logotypu i zażądał zmiany. Obecnie znakiem rozpoznawczym igrzysk paralimpijskich są trzy kreski przypominające pociągnięcie pędzla.

Batalia o symbole potrafiła być bardzo burzliwa. Od 2012 r. IPC zakazywał sportowcom pokazywania kół olimpijskich, tłumacząc to niedozwoloną reklamą innej organizacji. Zawodnicy musieli zakrywać wytatuowane koła olimpijskie. Brytyjski pływak Josef Craig nie zrobił tego na mistrzostwach Europy w 2018 r., za co… został zdyskwalifikowany. Absurdalny zakaz został zniesiony przed igrzyskami olimpijskimi w Paryżu w 2024 r.

Igrzyska paraolimpijskie czy paralimpijskie?

W relacjach dotyczących igrzysk i całego sportu osób z niepełnosprawnościami można wymiennie spotkać formy „paralimpijski” i „paraolimpijski”. Wynika to z tego, że w języku angielskim mówi się o Paralympic Games, podczas gdy w Polsce przedrostek para- dodawany jest do słowa „olimpijski”. W 2023 r. ówczesny Polski Komitet Paraolimpijski zmienił swoją nazwę na Polski Komitet Paralimpijski, upodabniając ją do anglojęzycznej nomenklatury. Jednocześnie zasugerował, by mówić o paraigrzyskach, paralimpijczykach czy paralimpiadzie. Te zmiany nie spotkały się jednak z aprobatą językoznawców.

„Forma »paralimpijski« jest błędna – niezgodna zarówno z polskim systemem językowym, jak i z tradycją. Cząstkę »para-« dodaje się do pełnych wyrazów, np. »parapsychologia«, »parabank«, »paramilitarny«, a forma »paraolimpijski« – używana od dziesięcioleci – funkcjonuje w związku z wyrazami »paraolimpiada«, »paraolimpijczyk«. Należy zatem z ubolewaniem przyjąć fakt, że Polski Komitet Paraolimpijski zmienił nazwę na Polski Komitet Paralimpijski. Dziwi nas argument o konieczności zmiany nazwy (utrwalonej w języku i zgodnej z jego systemem) na przypominającą obcojęzyczną ze względu na wymagania instytucji międzynarodowych. Nie ma takiej instytucji – ani w Polsce, ani za granicą – która miałaby prawo, by wymagać dokonywania takich zmian” – napisano w oświadczeniu na stronie Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.

Przeczytaj: Chcesz reklamować się na igrzyskach? Jest już za późno. Trwa cisza olimpijska

Skąd wziął się pomysł na igrzyska paraolimpijskie?

Historia igrzysk paraolimpijskich jest znacznie krótsza niż olimpijskich. Sama idea stworzenia zawodów dla osób z niepełnosprawnościami wywodzi się z Wielkiej Brytanii. To tam Ludwig Guttmann wykorzystywał sport w rehabilitacji weteranów drugiej wojny światowej. Gdy w 1948 r. w Londynie odbywały się igrzyska olimpijskie. Guttmann zorganizował zawody dla swoich podopiecznych.

W 1960 r. w Rzymie zmagania paralimpijczyków po raz pierwszy odbywały się w tym samym miejscu co rywalizacja olimpijczyków. Tradycją stało się to od Seulu, a więc od 1988 r. Międzynarodowy Komitet Paralimpijski powstał rok później.

Czy atak USA i Izraela na Iran jest złamaniem pokoju olimpijskiego?

Pokój olimpijski to nie tylko jedna z idei olimpijskich, ale też rezolucja ONZ. Nawołuje ona wszystkie państwa do powstrzymania się od działań wojennych w okresie od dwóch tygodni przed igrzyskami olimpijskimi do dwóch tygodni po igrzyskach paralimpijskich. Chodzi m.in. o to, by – jak to bywało w starożytności – zapewnić uczestnikom bezpieczeństwo w drodze na i z igrzysk.

A zatem, choć do ataku na Iran doszło po zakończeniu igrzysk olimpijskich, narusza on „pokojową” rezolucję ONZ. Ofiarą wojny na Bliskim Wschodzie został irański biegacz narciarski Aboulfazl Khatibi Mianaei. Miał on być jedynym sportowcem z Iranu na igrzyskach, ale ostatecznie w nich nie wystartuje. Międzynarodowy Komitet Paralimpijski przekazał, że biegaczowi narciarskiemu nie udało się zapewnić bezpiecznych warunków podróży.

Przeczytaj: Starożytnym się udawało, dziś już nie wychodzi. Czy pokój olimpijski ma jeszcze jakiekolwiek znaczenie?

Jak duża jest ta impreza?

Na igrzyskach we Włoszech startuje rekordowa – jak na zimowe paraigrzyska – grupa 612 sportowców z 56 państw, co także jest rekordem. Dla porównania, w zakończonych niedawno igrzyskach olimpijskich wzięło udział blisko 2,9 tys. sportowców z 91 federacji krajowych i drużyny neutralnych zawodników.

W jakich sportach rywalizują zawodnicy?

Zawodnicy walczą o 79 kompletów medali w sześciu sportach: paranarciarstwie biegowym, parabiathlonie, parasnowboardzie, paracurlingu, paranarciarstwie alpejskim i parahokeju na lodzie. W ramach tych sportów występuje podział zawodników na grupy według rodzaju niepełnosprawności – co ma uczynić rywalizację bardziej sprawiedliwą.

Jak liczna jest reprezentacja Polski?

Polska wysłała na paraigrzyska dziewięcioro sportowców i ich szóstkę przewodników. Wśród nich trzykrotnego medalistę w paranarciarstwie alpejskim Michała Gołasia z przewodnikiem Kacprem Walasem. Duet jest wymieniany w gronie faworytów do medalu.

W dotychczasowej historii zimowych paraigrzysk polscy sportowcy wywalczyli 45 medali. Cztery lata temu nie zdobyli ani jednego krążka.

Główne wnioski

1. Igrzyska paralimpijskie i igrzyska olimpijskie mają innych organizatorów. Z tego powodu na paraigrzyskach nie ma kół olimpijskich. Decyzją Międzynarodowego Komitetu Paralimpijskiego do startu w zawodach zostali dopuszczeni Rosjanie.
2. W swoich początkach zawody dla osób z niepełnosprawnościami organizowane były przede wszystkim z myślą o weteranach drugiej wojny światowej.
3. Przez ponad dekadę paralimpijczycy musieli zakrywać tatuaże z kołami olimpijskimi. Ich pokazywanie groziło im nawet dyskwalifikacją.