Adaptogeny - wszystko co powinniście o nich wiedzieć

Obejrzyj lub posłuchaj

Obejrzyj Posłuchaj

Wideocast

Powiększ video

Wideocast

Powiększ audio

00:00

Czym są adaptogeny?

– Jeśli spojrzymy na definicję adaptogenów, najbardziej uczciwa odpowiedź brzmi: tak naprawdę wciąż nie wiemy do końca, czym są. Samo pojęcie jest trudne do jednoznacznego zdefiniowania, a jego źródła prowadzą nas do nauki radzieckiej. Standardy metodologiczne badań z tamtego okresu były zdecydowanie niższe niż te, którymi dysponuje współczesna nauka. Zainteresowanie adaptogenami pojawiło się w ZSRR w momencie, gdy poszukiwano substancji działających „pomiędzy”, czyli ani typowo pobudzających, ani typowo uspokajających, ale takich, które miały wspierać organizm w radzeniu sobie ze stresem. Badano je m.in. z myślą o żołnierzach, kosmonautach, naukowcach, sportowcach. Przeglądając dawne definicje adaptogenów, można zauważyć wspólny mianownik. Są to substancje roślinne, grzybowe lub syntetyczne, które mają wspierać organizm w powrocie do stanu, nomen omen, harmonii, homeostazy oraz poprawiać zdolność adaptacji do stresu – wyjaśnia Krzysztof Kornas.

Choć adaptogeny kojarzą się głównie z roślinami i grzybami, od połowy XX wieku rozwijano również ich syntetyczne odpowiedniki.

Wśród naturalnych adaptogenów największą popularnością cieszą się dziś m.in. żeń-szeń, ashwagandha oraz grzyby takie jak soplówka jeżowata, cordyceps czy reishi.

Czy adaptogeny są dla każdego?

Adaptogeny nie są rozwiązaniem uniwersalnym, wszystko zależy od celu, jaki chcemy osiągnąć. Istnieją potencjalne interakcje adaptogenów z lekami oraz przeciwwskazania związane z różnymi schorzeniami. W tym m.in. z problemami tarczycy czy układu odpornościowego. Dlatego zawsze warto skonsultować ich stosowanie z lekarzem.

– W dbaniu o zdrowie kluczowe jest przede wszystkim to, aby sobie nie szkodzić. Jeśli ktoś rezygnuje z alkoholu i sięga po adaptogeny w celu relaksu, robiąc to świadomie, dobierając odpowiednie substancje i dawki, może to być korzystna zmiana. Warunkiem jest jednak sięganie po produkty transparentne, o jasno określonym składzie i działaniu – podkreśla Krzysztof Kornas.

Adaptogeny a trend NoLo

Coraz więcej osób, zwłaszcza z młodszych pokoleń, świadomie ogranicza lub eliminuje alkohol ze swojego życia. Widać to zarówno w przekazach medialnych, jak i w danych rynkowych, które pokazują spadki sprzedaży alkoholu, również w Polsce. W tym kontekście pojawia się pytanie, czy produkty na bazie adaptogenów mogą być odpowiedzią na ten trend.

– Badania z rynków takich jak Wielka Brytania pokazują, że znaczna część konsumentów napojów bezalkoholowych oczekuje od nich czegoś więcej niż tylko smaku. Chodzi o efekt, subtelne działanie relaksujące lub ułatwiające funkcjonowanie w sytuacjach towarzyskich. Tu właśnie pojawiają się składniki funkcjonalne, w tym adaptogeny, choć nie tylko one. Niektóre z tych substancji oddziałują na układ nerwowy m.in. poprzez receptory GABA (kwasu gamma-aminomasłowego) – neuroprzekaźnika, który odpowiada za hamowanie nadmiernego pobudzenia. Efekt ten może sprzyjać rozluźnieniu i obniżeniu napięcia czy lęku społecznego. Bez utraty kontroli i bez negatywnych konsekwencji typowych dla alkoholu – zapewnia Krzysztof Kornas.

Jego zdaniem alkohol działa znacznie silniej i uruchamia złożone mechanizmy neurochemiczne. Produkty funkcjonalne nie mają go „zastępować” w sensie farmakologicznym, ale raczej odpowiadać na realną potrzebę relaksu i komfortu w sytuacjach społecznych. Bez kaca, utraty świadomości czy pogorszenia samopoczucia następnego dnia.

Czy przyszłość jest adaptogenowa?

– Zanim odpowiemy na to pytanie, warto najpierw rzetelnie zdefiniować pojęcie adaptogenu. Bez tego pozostanie ono jedynie marketingowym hasłem. Jeśli jednak w przyszłości powstanie dobrze przebadana, jasno uregulowana kategoria substancji wspierających radzenie sobie ze stresem, może ona odegrać pozytywną rolę, np.  w kontekście globalnego kryzysu zdrowia psychicznego – zapewnia Krzysztof Kornas.