Liczba patentów odbiła. Ale Polska nadal patentuje „starą gospodarkę”

Według danych Urzędu Patentowego w 2025 r. w Polsce udzielono 2283 patentów na wynalazki podmiotom krajowym i zagranicznym. To oznacza wzrost o 12 proc. w stosunku do poprzedniego roku. W 2024 r. było ich 2043.

Powrót na ścieżkę wzrostu

Wynik pokazuje, że po tąpnięciu w 2024 r. trend znów jest wzrostowy. Liczba patentów wróciła do poziomu z lat 2022-2023. Problem w tym, że polskie wynalazki nie zawsze są pierwszej świeżości. Polska wciąż patentuje wiele rozwiązań z gospodarki, której złote czasy już minęły.

– Liczba zgłoszeń patentowych oraz patentów w Polsce zaczyna rosnąć. A należy jeszcze pamiętać, że coraz więcej firm i instytucji z Polski od razu występuje o różne zakresy ochrony na rynkach międzynarodowych – mówi dr hab. Ewa Skrzydło-Tefelska, prezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej.

Prezes Skrzydło-Tefelska interpretuje to jako dowód na to, że polskie firmy myślą o działalności globalnej.

– Większa liczba zgłoszeń, szczególnie w procedurach międzynarodowych, np. na poziomie Unii Europejskiej, oznacza, że rodzime firmy coraz odważniej myślą o eksporcie. Przed wejściem na nowy rynek zabezpieczają swoje prawa, aby uniknąć tzw. trolli patentowych lub zablokowania sprzedaży przez lokalnych konkurentów – wyjaśnia Ewa Skrzydło-Tefelska.

Przeczytaj: Spadła liczba zgłoszeń wynalazków z Polski, ale patentów dostaliśmy więcej. Chiny deklasują większość UE

Uczelnie patentują, ale nie sprzedają

Wśród podmiotów, które patentują najwięcej w Polsce, wyróżniają się uczelnie. Jak pisaliśmy w niedawnej analizie w XYZ, nauka góruje nad firmami zarówno pod względem liczby przyznanych patentów, jak i nowych zgłoszeń patentowych. Patenty przyznane uczelniom w 2025 r. to ponad połowa wszystkich patentów uzyskanych przez podmioty krajowe – aż 55,6 proc.

Przeczytaj: Patentowa dominacja polskich uczelni. Nowe dane o innowacjach z nauki

Niestety, najczęściej te patenty służą wyłącznie do zdobywania punktów w systemie ewaluacji nauki – uczelnie prawie ich nie sprzedają. Z raportu, który powstał dla Ministerstwa Nauki, wynika, że tylko nieliczne podmioty naukowe notują istotne przychody ze współpracy z rynkiem. Jeśli już, to najczęściej ze zleconych badań, a nie ze sprzedaży praw do wynalazków (więcej w artykule poniżej).

Przeczytaj: 9 rekomendacji dla komercjalizacji. Szansa na przełamanie impasu we wdrażaniu innowacji od naukowców

Polska nadal patentuje „starą gospodarkę”

Szefowa urzędu patentowego podkreśla, że rośnie liczba zgłoszeń znaków towarowych.

– Jest to sygnał, że przedsiębiorcy, aby się wyróżnić i uzyskiwać przewagę biznesową, sięgają po rozwiązania, które wzmacniają ich obecność na rynku. To także świadectwo przechodzenia od fazy konkurowania przede wszystkim ceną do fazy konkurowania marką – mówi prezeska Urzędu Patentowego RP.

Światowe trendy patentowe są dziś zdominowane przez technologie cyfrowe, informatykę i telekomunikację. W Polsce niestety wygląda to inaczej.

Według Urzędu Patentowego w 2025 r. trzy najczęściej patentowane grupy rozwiązań dotyczyły:

• inżynierii lądowej,
• chemii wysokogatunkowych związków organicznych,
• maszyn specjalistycznych.

To pokazuje strukturę polskiej gospodarki, a także kierunki badań prowadzonych na uczelniach. W 2025 r. biznes odpowiadał za 37,5 proc. wszystkich zgłoszeń patentowych od krajowych podmiotów, a sektor nauki – za 48 proc.

Ale część bardziej innowacyjnych firm świadomie rezygnuje ze starań o uzyskanie patentu. Stąd być może brak nowych technologii w oficjalnych statystykach polskich wynalazków. Wiele firm z zagranicznymi właścicielami przekazuje też swoje innowacje do spółek matek. Jeszcze inne wybierają ścieżki ochrony sprawniejsze z ich punktu widzenia.

– Decyzja o rezygnacji z patentowania wynalazku przez firmy może wynikać z kalkulacji biznesowej. W branżach technologicznych, w których cykl życia produktu coraz częściej skraca się do kilkunastu miesięcy, tradycyjny system ochrony własności przemysłowej stoi przed nowymi wyzwaniami. W sektorach takich jak IT, e-commerce czy elektronika użytkowa technologia zmienia się diametralnie w ciągu zaledwie 12-18 miesięcy. Zanim firma otrzyma dokument patentowy, jej rozwiązanie może już być zastąpione nowszą, bardziej wydajną wersją. Część biznesu świadomie rezygnuje z patentowania, wybierając ochronę swoich rozwiązań w ramach tajemnicy przedsiębiorstwa (know-how) – wyjaśnia prezes Skrzydło-Tefelska.

Firmy wolą wzory użytkowe

W 2025 r. polskie i zagraniczne podmioty zgłosiły 683 wzory użytkowe, wobec 622 rok wcześniej. Tu aż 57 proc. zgłoszeń od polskich podmiotów pochodziło z biznesu, a tylko 24 proc. z nauki.

To nie przypadek. Wzory użytkowe są prostsze, szybsze do uzyskania i bardziej praktyczne z punktu widzenia przedsiębiorców. Uczelnie pozostają przy patentach – także dlatego, że są one lepiej punktowane w systemie oceny instytucji nauki. Klasyczny patent jest przeznaczony dla skomplikowanych, przełomowych technologii. Wzór użytkowy chroni natomiast nowe, użyteczne rozwiązania o charakterze technicznym, które dotyczą np. kształtu lub budowy przedmiotu.

– Wzory użytkowe – często nazywane „małymi patentami” – są jednym z najbardziej niedocenianych, a zarazem najbardziej praktycznych narzędzi ochrony w polskim systemie prawnym. Aby uzyskać patent, wynalazek musi posiadać tzw. poziom wynalazczy. To bardzo wysoko postawiona poprzeczka. Natomiast w przypadku wzoru użytkowego wymagane są wyłącznie nowość oraz użyteczność. Jeśli firma ulepszyła istniejącą maszynę, zmieniła konstrukcję narzędzia, przeprojektowała profil okienny czy stworzyła nowy mechanizm zatrzasku w opakowaniu, to idealną formą ochrony jest właśnie wzór użytkowy – zwraca uwagę prezes Skrzydło-Tefelska.

Transfer wiedzy pod presją

Żeby skierować działalność badawczą uczelni na tory bardziej zbieżne z pożądanym kierunkiem rozwoju polskiej gospodarki, Urząd Patentowy zamierza zintensyfikować współpracę z podmiotami uczelnianymi odpowiedzialnymi za komercjalizację badań.

– Uważam, że Urząd Patentowy RP mógłby odegrać istotną rolę we wspieraniu podnoszenia efektywności centrów transferu technologii oraz ośrodków PATLIB, czyli europejskiej sieci ośrodków informacji patentowej. Nasze instytucje działają na różnych etapach procesu – uczelnie generują wiedzę, a Urząd ją formalnie chroni. Synergia naszych aktywności może być kluczowym elementem budowania nowoczesnego ekosystemu innowacji – podkreśla prezes Urzędu Patentowego RP.

Nowe pomysły na działanie PATLIB:

• bliższa współpraca z centrami transferu technologii i rzecznikami patentowymi,
• wspieranie firm w opracowaniu strategii dotyczących własności intelektualnej,
• pomoc w wycenie własności intelektualnej.

Finansowanie oparte o innowacje

98,8 proc. polskich firm to mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. Prezes Skrzydło-Tefelska uważa, że dla części z nich patent lub inny przedmiot ochrony własności intelektualnej może być najważniejszym aktywem i dobrym zastawem przy finansowaniu bankowym.

– W gospodarce 4.0 największa wartość firm tkwi w know-how, patentach i markach. Innowacyjne firmy z sektora deep tech, biotechnologii czy IT mogą na wczesnym etapie rozwoju dysponować ogromnym kapitałem intelektualnym, ale niemal zerowym majątkiem trwałym. Urząd Patentowy RP chce zaangażować się w powstanie wiarygodnych, ujednoliconych standardów wyceny IP, aby własność przemysłowa, w tym patenty i znaki towarowe, mogła służyć jako zabezpieczenie kredytowe. Otworzyłoby to przed polskimi firmami zupełnie nowe źródła finansowania – podkreśla Ewa Skrzydło-Tefelska.

Urząd Patentowy RP prowadzi już od wielu miesięcy rozmowy z sektorem bankowym i administracją publiczną na temat stworzenia w Polsce systemu finansowania zabezpieczonego własnością intelektualną. Banki nie są szczególnie chętne, ale przełamanie ich oporu może być ważnym krokiem w stronę lepszego finansowania firm innowacyjnych.

Główne wnioski

1. Rekordowy wzrost patentów po odbiciu. W 2025 r. Urząd Patentowy RP udzielił 2283 patentów na wynalazki – o 12 proc. więcej niż w 2024 r. Trend wrócił do poziomu z lat 2022-2023. Uczelnie uzyskały aż 55,6 proc. wszystkich patentów przyznanych podmiotom krajowym i dominują nad biznesem. Rośnie też liczba znaków towarowych.
2. „Stara gospodarka” wciąż rządzi. Najczęściej patentowane są w Polsce rozwiązania z inżynierii lądowej, chemii organicznej i maszyn specjalistycznych. Firmy zgłosiły tylko 37,5 proc. patentów, a nauka – 48 proc. Jednocześnie biznes odpowiadał aż za 57 proc. zgłoszeń wzorów użytkowych. Wzory użytkowe – prostsze i szybsze „małe patenty” – są dla firm często bardziej atrakcyjne niż klasyczne patenty.
3. Nowe kierunki działań Urzędu Patentowego. Urząd chce zintensyfikować współpracę z uczelniami i centrami transferu technologii, w tym ośrodkami PATLIB, wspierać firmy w budowaniu strategii IP oraz rozwijać system finansowania opartego na własności intelektualnej. Patenty i znaki towarowe mają stać się realnym zabezpieczeniem kredytowym dla firm. Projekt jest wspierany przez Komisję Europejską.