Ile polskich patentów zarabia w gospodarce? Znamy przychody z komercjalizacji

Ile wynalazków, dla których firmy i uczelnie badawcze starają się o ochronę patentową realnie trafia do polskiej gospodarki? To jedno z najważniejszych pytań w czasach, gdy decydenci zaczęli domagać się od nauki większej współpracy z rynkiem, a nauka – większego finansowania ze strony decydentów.

Po raz pierwszy w historii w Polsce pojawiły się dane, które pokazują, jak realnie działa – albo nie działa – ta relacja.

Pierwsze w Polsce szerokie badanie komercjalizacji krajowych patentów przeprowadził Urząd Patentowy, wspólnie z GUS i Szkołą Główną Handlową. Urząd był pomysłodawcą badania. Oparto je na oryginalnej koncepcji badawczej prof. Mariusza J. Radło, a jego realizację powierzono Urzędowi Statystycznemu w Szczecinie.

Badanie objęło ponad 11,5 tys. patentów krajowych udzielonych w latach 2019-2023.

Co czwarty patent trafia do użytku

Z analizy wynika, że w Polsce skomercjalizowano około 25 proc. patentów. Czyli zaledwie jedną czwartą wszystkich. Jak podaje Urząd Patentowy, około 70 proc. tych komercjalizacji stanowiły procesy prowadzone wewnątrz jednostki będącej właścicielem patentu. Innymi słowy, podmiot, który tworzy patent, później go wykorzystuje. Sprzedaży na wolnym rynku jest niewiele.

– Chcieliśmy sprawdzić, w jakim stopniu wynalazki chronione krajowymi patentami są rzeczywiście wykorzystywane gospodarczo. Zbadaliśmy losy patentów z lat 2019–2023. Do końca 2025 r. skomercjalizowano około 25 proc. z nich – mówi prof. Mariusz-Jan Radło z SGH, autor koncepcji badania.

– To pierwsze takie badanie w Polsce. To ważne, aby wiedzieć, jakie jest rzeczywiste komercyjne, ekonomiczne wykorzystanie patentów. Samo uzyskanie ochrony z tytułu praw własności przemysłowej dla nowego rozwiązania nie wnosi przecież wartości dodanej do gospodarki – podkreśla w rozmowie z XYZ dr hab. Ewa Skrzydło-Tefelska, prezes Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej.

W badaniu uzyskano kompletność danych na poziomie ok. 40 proc., co pozwala uogólnić wyniki na całą populację.

Warto wiedzieć

Czego chcieli się dowiedzieć autorzy badania:

• jaki jest udział patentów komercjalizowanych w ogólnej liczbie patentów krajowych,
• przyczyny braku komercjalizacji,
• udział patentów planowanych do komercjalizacji w przyszłości,
• ścieżki komercjalizacji wybierane najczęściej przez polskie podmioty,
• efekty finansowe komercjalizacji,
• różnice w modelach i wynikach komercjalizacji pomiędzy przedsiębiorstwami, uczelniami i instytutami badawczymi

Patent z uczelni za 1700 zł

Z ponad 11,5 tys. polskich patentów z lat 2019-2023 skomercjalizowano zaledwie 2868. Łączne przychody z ich komercjalizacji w okresie tych pięciu lat nie przekroczyły 4 mld zł. To bardzo słaby wynik, zwłaszcza po szczegółowej analizie przychodów osiągniętych przez firmy i szeroko rozumiany obszar nauki.

Przedsiębiorstwa skomercjalizowały 1470 patentów. Przychody z tego tytułu sięgają 3,9 mld zł. Przychody z komercjalizacji 1398 patentów w sektorze nauki przyniosły zaledwie 44,5 mln zł.

Jak wylicza prof. Radło, średnio jeden patent z instytutu naukowego wygenerował 230 tys. zł przychodów, zaś patent z uczelni tylko 1700 zł. Tysiąc siedemset złotych.

– W Polsce sektor nauki tradycyjnie odpowiada za generowanie bardzo dużej liczby zgłoszeń patentowych. Niestety, to właśnie w tym obszarze poziom komercjalizacji wciąż pozostaje niższy niż oczekiwano – komentuje prezes Urzędu Patentowego.

W firmie produkcyjnej przychody z każdego patentu średnio wyniosły 3 mln zł, a w usługach prawie 900 tys. za każdy patent.

7 000 patentów bez celu

Z niecałych 12 tys. patentów ponad 70 proc. nie sprzedano, nie wdrożono, nie udzielono licencji na ich wykorzystywanie. W tej grupie (łącznie ok. 8,5 tysiąca patentów) 800 planowano sprzedać, ale to nie zostało zrealizowane. A zatem ponad 7 000 opatentowanych rozwiązań nikt nigdy nawet nie zamierzał komercjalizować.

– Przychody z komercjalizacji pokazały, że patenty mogą mieć dużą wartość gospodarczą. Problem polega jednak na tym, że trzy czwarte opatentowanych rozwiązań nie trafiło na rynek, a korzyści z komercjalizacji są bardzo nierównomiernie rozłożone – ocenia prof. Radło.

Badacz podkreśla ogromny kontrast między nauką a biznesem.

– Sektor nauki odpowiada za 68 proc. badanych patentów, ale tylko za 1,1 proc. przychodów z ich komercjalizacji. Przedsiębiorstwa mają mniej patentów, lecz generują niemal 99 proc. przychodów. Firmy mają bowiem to, czego często brakuje uczelniom: dostęp do klientów, marketing, dystrybucję, finansowanie i zdolność wdrożenia rozwiązania na większą skalę. Na uczelni patent zbyt często jest zwieńczeniem projektu badawczego, zamiast początkiem gospodarczego życia wynalazku. Dlatego publiczne wsparcie patentowania powinno być częściej powiązane z przedstawieniem celu patentu i realnej ścieżki jego wykorzystania – uważa autor badania z SGH.

Na uczelni patent zbyt często jest zwieńczeniem projektu badawczego, zamiast początkiem gospodarczego życia wynalazku.

Wynalazcy ignorują potrzeby rynku

Wyniki pokazują coś bardzo ważnego: większość polskich wynalazków, czyli ofert powstających w systemie patentowym, jest po prostu niedostosowana do potrzeb rynku. Potwierdza to szefowa UPRP.

– Sektor nauki odpowiada za generowanie bardzo dużej liczby zgłoszeń patentowych. Niestety, to w tym obszarze poziom komercjalizacji wciąż pozostaje mniejszy od oczekiwanego. Główną przyczyną jest niedostosowanie oferty wynalazców do potrzeb rynku, przez co przedsiębiorcy nie są zainteresowani ich zakupem ani licencjonowaniem. Kluczem do sukcesu jest podejście popytowe do innowacji – tworzenie rozwiązań, które odpowiadają na wyzwania rynkowe przedsiębiorstw – apeluje prezeska UPRP.

Jak mówi prof. Radło, nie możemy zarzucić badań podstawowych, bo one popychają naukę do przodu. W przypadku pozostałych badań powinniśmy jednak mocniej premiować użyteczność, wzmacniać centra transferu technologii i rozwijać współpracę uczelni z przemysłem.

– Przez lata dominował w Polsce model kupowania rozwiązań za granicą. Jednak większa autonomia technologiczna i trwała przewaga konkurencyjna wymagają przejścia od importowania technologii do ich współtworzenia i rozwijania w Polsce – podkreśla ekspert z SGH.

Polskie firmy odpowiadają obecnie za 44 proc. krajowych patentów pozostających w mocy.

– W przypadku przedsiębiorstw wskaźnik komercjalizacji jest wyższy, ponieważ innowacje rodzące się w wewnętrznych działach B+R są bezpośrednią odpowiedzią na konkretne potrzeby rynkowe tych podmiotów. Na podstawie spostrzeżeń i rozmów z przedsiębiorcami można również postawić tezę, że część biznesu świadomie rezygnuje z patentowania, wybierając ochronę swoich rozwiązań w ramach tajemnicy przedsiębiorstwa (know-how) – mówi prezes UPRP.

Świat słabo liczy użyteczność patentów

Popularna na świecie teza głosi, że 90 proc. patentów nigdy nie trafia do użytku. Jest to jednak przekonanie od lat niepotwierdzone badaniami.

Rocznie na całym świecie udzielanych jest ok. 2,1 mln patentów (dane Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, WIPO, z 2025 r.). Aktualnych patentów jest ok. 19,7 mln. Z tego realnie udaje się skomercjalizować od kilku do kilkudziesięciu procent – w zależności od kraju, sektora i definicji komercjalizacji wynalazku. Są to jednak informacje oparte na szczątkowych danych. Nie ma bowiem zbiorczych analiz dla całej Europy.

Europejski Urząd Patentowy policzył, że komercjalizowanych jest 67 proc. wynalazków zgłaszanych przez małe i średnie firmy (MŚP): 34 proc. wyłącznie we własnej firmie, czyli tej, w której powstały, a 33 proc. we współpracy lub w ramach licencji.

Ważne dane odkryło też badanie obejmujące beneficjentów najbardziej prestiżowych europejskich grantów naukowych ERC. Wykazało, że aż 44 proc. opatentowanych przez nich wynalazków jest wykorzystywanych komercyjnie, ale głównie w firmach założonych przez nich samych. Sprzedaż do biznesu udaje się rzadko.

W 2025 r. amerykańscy akademicy Carlo Bottaia, Gaétano de Rassenfosse oraz Emilio Raiterie opublikowali w Elsevier wyniki swojej analizy, która dotyczyła jednak wyłącznie rynku USA. W artykule „A new approach to measuring invention commercialization: An application to the SBIR program” przedstawiono nowatorską metodę śledzenia komercjalizacji patentów za pomocą algorytmów przeszukujących internet (web scraping). Autorzy zastosowali ją do analizy innowacji finansowanych w ramach programu SBIR Departamentu Obrony USA.

Wykazali, że 21,5 proc. badanych patentów „wykazuje wyraźne ślady rynkowej komercjalizacji”. Wskaźnik ten rośnie w przypadku bardziej zaawansowanych faz projektów R&D.

Branża, której dotyczą innowacje, ma jednak znaczący wpływ na wynik. Badania nad innowacjami w ramach projektów Departamentu Obrony rzadko są prowadzone bez wyraźnego celu publicznego. Państwo chce z nich czerpać, dlatego odsetek komercjalizacji może być relatywnie wysoki.

Powody martwicy patentów

Zdaniem samych wynalazców, niemal 65 proc. patentów – nigdy nie trafi do komercjalizacji. Pozostaną martwe. Bardzo ciekawy obraz odsłaniają ich odpowiedzi dotyczące przyczyn braku wdrożenia.

Warto wiedzieć

Najczęściej wynalazcy wskazywali na :

•             brak zapotrzebowania na technologię – ponad połowa odpowiedzi,
•             niewystarczające zainteresowanie inwestorów,
•             brak funduszy na komercjalizację,
•             niewystarczające do przeprowadzenia procesu zasoby ludzkie.

Właściciele patentów wskazywali też w badaniu, że część technologii została zastąpiona nowszymi rozwiązaniami, zanim jeszcze zakończyło się postępowanie patentowe. Procedury patentowe trwają kilka lat. W branżach technologicznych, w których cykl życia produktu coraz częściej skraca się do kilkunastu miesięcy, to za długo. Tradycyjny system ochrony własności przemysłowej stoi więc przed nowymi wyzwaniami.

Wbrew tysiącom patentów – dobrych jest niewiele

Eksperci z obszaru transferu technologii policzyli, że dziś tylko 5 proc. wyników badań w Polsce ma realny potencjał komercjalizacyjny. A zaledwie 1 proc. wszystkich naukowców rozmawia o zakładaniu spółek spin-off, które rozwijałyby technologie opracowane przez nich na uczelni.

Warto wiedzieć

W kończącej się właśnie ocenie jakości działalności naukowej polskich uczelni zgłoszono ponad 207 tys. publikacji, ponad 170 tys. usług badawczych, 18,5 tys. projektów, prawie 10 tys. form komercjalizacji własności intelektualnej, ponad 7 tys. patentów, blisko 500 wzorów użytkowych oraz 49 praw do odmiany roślin.

Dane Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Jakub Jasiczak, prezes Porozumienia Spółek Celowych zakładanych przez uczelnie oraz wiceprezes TechPL, od dawna apeluje, by pieniądze wydawane na badania zaczęły być traktowane jak inwestycje publiczne, które będą pracować na rzecz gospodarki i społeczeństwa.

– Przychody uczelni z komercjalizacji wyników badań naukowych wynoszą 0,01 proc. nakładów publicznych na ich działalność badawczo-rozwojową. Takie statystyki rzadko są publikowane i praktycznie nie funkcjonują w otwartej debacie. Rektorzy powtarzają, że 1 zł zainwestowany w naukę daje 7 zł zwrotu dla gospodarki. Środowisko transferu technologii wskazuje na brak podaży atrakcyjnych wyników do komercjalizacji oraz na spadającą motywację naukowców do pracy z rynkiem – uważa Jakub Jasiczak.

Jego zdaniem da się ten mizerny odsetek 0,01 proc. podnieść do 10 proc.

Potrzebne są trzy podstawowe działania:

• wzmocnienie myślenia o zwrocie z inwestycji w naukę i stopniowe zwiększanie udziału przychodów z komercjalizacji w finansowaniu uczelni aż do ok. 10 proc.,
• aktualizacja Polityki Naukowej Państwa – wskazanie i wsparcie obszarów technologicznych, w których Polska ma szansę budować globalną przewagę,
• budowanie popytu na innowacje z polskiej nauki: rola spółek Skarbu Państwa, czyli partnerów w definiowaniu wyzwań i potrzeb, testowaniu koncepcji i prototypów oraz pozyskiwaniu pierwszych klientów nowych technologii.

Tylko duży biznes udźwignie wdrożenia

Ten ostatni punkt to jasne wskazanie, że bez włączenia dużych firm publicznych do tworzenia i testowania nowych rozwiązań nie przeskoczymy na poziom masowych wdrożeń. Nawet gdyby uczelnie stanęły na wysokości zadania. Polski biznes to przede wszystkim małe i średnie firmy. A według raportu Banku Światowego tylko 8-10 proc. MŚP w Polsce angażuje się we współpracę innowacyjną. Zaledwie 15 proc. wprowadziło u siebie jakiekolwiek ulepszenia.

Główne wnioski

1. Co ujawnia historyczne badanie komercjalizacji patentów. Po raz pierwszy w Polsce przeanalizowano prawie 12 tys. patentów krajowych z lat 2019-2023. Wynik: zaledwie 25 proc. patentów zostało skomercjalizowanych. 7000 patentów nigdy nawet nie szykowano do sprzedaży. Sektor nauki generuje najwięcej zgłoszeń patentowych, ale ma najniższy poziom ich komercjalizacji. Przychody ze sprzedaży i wdrożeń patentów rozczarowują. Zwłaszcza wyniki uczelni wymuszaja refleksję czy tworzenie patentów w nauce ma sens.
2. Główne przyczyny „martwych” patentów. Wynalazcy sami deklarują, że prawie 70 proc. patentów nigdy nie trafi do gospodarki. Najczęstsze powody to: brak zapotrzebowania rynkowego, brak zainteresowania inwestorów oraz brak pieniędzy i personelu. Zdaniem ekspertów głównym problemem jest niedostosowanie oferty naukowców do rzeczywistych potrzeb rynku.
3. Rekomendacje. W Polsce przychody z komercjalizacji wynoszą zaledwie 0,01 proc. nakładów na naukę. Eksperci postulują podejście popytowe, większe zaangażowanie dużych firm Skarbu Państwa oraz regularny monitoring wdrożeń.