Słabe wpływy z VAT. Nowe dane potwierdzają problemy budżetu

Ministerstwo Finansów (MF) opublikowało najnowsze dane dotyczące szacunkowego wykonania budżetu państwa po pierwszych ośmiu miesiącach roku. Dochody wyniosły 387,2 mld zł, a wydatki 538,3 mld zł. Oznacza to deficyt w wysokości 151,1 mld zł. Jak jednak wielokrotnie podkreślaliśmy na naszych łamach, dla oceny sytuacji finansów publicznych istotny jest nie sam deficyt budżetu państwa, lecz deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych, liczony według metodologii unijnej.

VAT nie zachwyca

Jak kształtują się dotychczasowe dochody z VAT, czyli najważniejszego źródła dochodów podatkowych budżetu państwa? Od początku roku do sierpnia wyniosły 218,8 mld zł, a zatem wzrosły o 4,2 mld zł, czyli o 2 proc., w porównaniu z analogicznym okresem ubiegłego roku. To dynamika znacznie niższa, niż założono w ustawie budżetowej na 2026 r. Zgodnie z nią wpływy z VAT miały wzrosnąć o 6,2 proc.

Osiągnięcie zaplanowanych dochodów jest już nierealne. W pozostałych miesiącach roku ich dynamika musiałaby przyspieszyć z dotychczasowych 2 proc. do 14,7 proc. Przyznaje to samo MF. W przekazanym Radzie Dialogu Społecznego projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. resort zakłada już tylko 332 mld zł wpływów z VAT w 2026 r., czyli o 9,5 mld zł mniej, niż przewidywał rok wcześniej. Nawet realizacja tej prognozy wymagałaby jednak przyspieszenia całorocznej dynamiki wpływów do 5,8 proc.

W samym sierpniu dochody z VAT wzrosły o zaledwie 2 proc. r/r. Wpłaty odnotowane w tym miesiącu dotyczą deklaracji za lipiec, dlatego nie obejmują jeszcze skutków rządowego programu Ceny Paliw Niżej (CPN). W lipcu program jeszcze nie obowiązywał. Obniżona z 23 do 8 proc. stawka VAT na paliwa zaczęła obowiązywać 17 sierpnia, dlatego jej wpływ będzie widoczny w dochodach od września.

Mocna akcyza w sierpniu

Dochody z podatku akcyzowego wyniosły 60,5 mld zł i były wyższe o ok. 1,4 mld zł, czyli 2,4 proc., niż w okresie styczeń–sierpień 2025 r. W samym sierpniu odnotowano pierwszy od kilku miesięcy solidny wzrost wpływów – o 7,6 proc. r/r.

Wpływy niższe niż zakładano dwa lata temu

Prognozowane na 2026 r. wpływy z VAT i akcyzy mają być jednak niższe od kwot, które pierwotnie zakładano już w budżecie na 2025 r. W przypadku VAT ustawa budżetowa na 2025 r. przewidywała 349,5 mld zł dochodów. Później prognozę obniżono do 325 mld zł, a ostateczne wykonanie wyniosło 321,6 mld zł. Na 2026 r. początkowo zaplanowano 341,5 mld zł, ale obecna prognoza wykonania to 332 mld zł. To o 17,5 mld zł mniej niż kwota, którą dwa lata temu zakładano na 2025 r.

Podobna sytuacja występuje w przypadku akcyzy. Plan na 2025 r. wynosił 98,1 mld zł, a wykonanie 92,5 mld zł. Tegoroczną prognozę obniżono natomiast ze 103,3 do 94,5 mld zł. Oznacza to, że mimo wzrostu nominalnej wartości gospodarki prognozy dochodów z obu podatków pozostają poniżej poziomów planowanych dwa lata temu na 2025 r.

Optymistyczne prognozy i zmiany systemowe

Jedną z przyczyn tej korekty jest niższa baza dla obu podatków, wynikająca ze zbyt optymistycznych prognoz dochodów MF podczas prac nad poprzednią ustawą budżetową w sierpniu 2025 r.

Na tegoroczne wpływy z VAT oddziałują również rozwiązania, których skutków nie uwzględniono przy konstruowaniu ustawy budżetowej na 2026 r. MF szacuje, że czasowe obniżenie VAT na paliwa w ramach programu CPN zmniejszy dochody o ok. 3,4 mld zł, a zwolnienie z VAT zakupów finansowanych w ramach programu SAFE – o kolejne 4,5 mld zł.

MF wskazuje również na jednorazowy ubytek w wysokości 2,7 mld zł związany ze skróceniem terminu zwrotu VAT z 60 do 40 dni oraz 0,9 mld zł ubytku w związku z wetem do ustawy rozszerzającej SENT na obrót betonem. W przypadku szybszych zwrotów należy jednak zaznaczyć, że skutki tej zmiany powinny być znane już podczas przygotowywania budżetu na 2026 r.

Prognozę wpływów z akcyzy na 2026 r. obniżono z kolei ze 103,3 do 94,5 mld zł. Wśród przyczyn MF wskazuje weto do 15-procentowej podwyżki akcyzy na alkohol, które zmniejszyło oczekiwane dochody o ok. 1,5 mld zł oraz czasowe obniżenie akcyzy na paliwa w ramach programu CPN. Jego koszt oszacowano na 1,8 mld zł.

Perspektywy dochodów budżetowych na 2026 r. wyraźnie się więc pogorszyły, czego najlepszym przykładem są znaczące korekty prognoz wpływów z VAT i akcyzy. W tej sytuacji nie dziwi podniesienie prognozowanego deficytu sektora general government z 6,5 do 7,1 proc. PKB.

Jak Meta zarabia na scamie. „Ponad jedna trzecia przychodów w Polsce pochodzi z oszustw”