Zaloguj się 
Dzieje się!
Udostępnij przez e-mail Polska dogania OECD pod względem wyższego wykształcenia. Z umiejętnościami jest gorzej
Wykres interaktywny OECD opublikowała najnowszą edycję swojego flagowego raportu „Education at a Glance”, który co roku przedstawia szeroki zestaw porównywalnych danych dotyczących systemów edukacji w krajach członkowskich. Tegoroczna edycja pokazuje, jak w ostatnich dwóch dekadach zmienił się poziom wykształcenia społeczeństw. Jednym z najbardziej widocznych trendów jest rosnący udział osób z wyższym wykształceniem, choć tempo tego procesu bardzo różni się między krajami. Pokazuje to tytułowy wykres.
Polska należy pod tym względem do państw, które wyraźnie nadrabiały dystans. W 2006 r. dyplom uczelni miało 17,9 proc. osób w wieku 25-64 lat, wobec średniej OECD wynoszącej 26,5 proc. Do 2025 r. odsetek ten wzrósł w Polsce do 40 proc., a średnia OECD – do 42,7 proc. Dystans zmniejszył się więc z 8,6 do zaledwie 2,7 pkt proc.
Globalny wzrost
Wzrost udziału osób z wyższym wykształceniem był w tym okresie widoczny niemal we wszystkich analizowanych krajach, ale jego skala mocno się różniła. Szczególnie duży wzrost odnotowały Luksemburg, Irlandia i Litwa. Jednocześnie między poszczególnymi państwami nadal utrzymują się znaczne różnice.
Wykres interaktywny W 2025 r. wyższe wykształcenie miało około 60 proc. osób w wieku 25-64 lat w Kanadzie, Irlandii, Korei Południowej i Japonii. Na drugim krańcu znalazły się Włochy i Meksyk, gdzie odsetek ten wynosił niewiele ponad 22 proc.
Szczególnie niski udział osób z wyższym wykształceniem we Włoszech może zaskakiwać. Rzadko pojawia się on w dyskusjach o stagnacji gospodarczej tego kraju w ostatnich dekadach. Meksyk jest innym przypadkiem – pod względem PKB na osobę wyraźnie ustępuje bardziej rozwiniętym państwom OECD.
Edukacja a gospodarka
Wzrost udziału osób z wyższym wykształceniem ma znaczenie nie tylko społeczne, lecz także ekonomiczne. Badania wskazują, że związek między wykształceniem a wyższymi zarobkami ma przynajmniej częściowo charakter przyczynowy. Nie wynika więc wyłącznie z tego, że osoby o większych zdolnościach częściej kontynuują edukację. Skala tego efektu pozostaje jednak przedmiotem dyskusji.
Na poziomie całej gospodarki zależność jest bardziej złożona. Badania Erica Hanushka i Ludgera Woessmanna wskazują, że dla długookresowego wzrostu gospodarczego ważniejsza od samej liczby lat spędzonych w systemie edukacji jest jakość kapitału ludzkiego, mierzona rzeczywistymi umiejętnościami poznawczymi. Kraje osiągające lepsze wyniki w międzynarodowych testach kompetencji rozwijały się historycznie szybciej. Zależność ta pozostaje silna również po uwzględnieniu szeregu innych czynników. Autorzy podkreślają jednak, że dane makroekonomiczne nie pozwalają równie precyzyjnie identyfikować zależności przyczynowych jak część badań prowadzonych na poziomie jednostek.
Umiejętności w Polsce nie nadążają za wykształceniem
Pod względem rzeczywistych kompetencji obraz Polski jest jednak znacznie mniej korzystny. PIAAC (Programme for the International Assessment of Adult Competencies) to międzynarodowe badanie kompetencji osób dorosłych w wieku 16-65 lat prowadzone przez OECD. Nie sprawdza formalnego poziomu wykształcenia, lecz rzeczywiste umiejętności wykorzystywane w życiu codziennym i zawodowym – przede wszystkim rozumienie i wykorzystywanie informacji zawartych w tekstach, umiejętności matematyczne oraz adaptacyjne rozwiązywanie problemów.
Wykres interaktywny Wyniki PIAAC pokazują znacznie mniej korzystny obraz Polski niż dane dotyczące formalnego wykształcenia. W najnowszej edycji badania przeprowadzonej w 2023 r., 39 proc. Polaków osiągnęło najwyżej pierwszy poziom umiejętności rozumienia tekstu, wobec 26 proc. średnio w OECD. Jednocześnie zaledwie 3 proc. znalazło się na dwóch najwyższych poziomach, podczas gdy średnia OECD wyniosła 12 proc.
Polska niemal dogoniła więc średnią OECD pod względem udziału osób z wyższym wykształceniem, ale wciąż wyraźnie odstaje pod względem kompetencji mierzonych w badaniu PIAAC.
Wyniki dla Polski należy jednak interpretować ostrożnie, ponieważ OECD zwraca uwagę na wysoki udział respondentów o nietypowych wzorcach odpowiedzi. Organizacja nie uznała jednak polskich wyników za nieważne – zostały uwzględnione w międzynarodowych zestawieniach. Większą pewność co do obrazu kompetencji Polaków będzie można uzyskać dopiero przy okazji kolejnej edycji badania.