Większy ruch, dużo więcej pracy i nieoczekiwane koszty. Tak wygląda system kaucyjny z perspektywy sklepów
Nieco ponad rok po wprowadzeniu system kaucyjny wciąż dokłada pracy sklepom. Połowie placówek brakuje miejsca na składowanie opakowań, a dwie trzecie placówek ma problemy z dokumentacją – wynika z badania przeprowadzonego wśród kierowników polskich sklepów.

Od wejścia w życie systemu kaucyjnego w październiku 2025 r. Polacy zwrócili już 5,6 mld opakowań. W całej Polsce działa ponad 64 tys. punktów zwrotu, w tym 24 tys. punktów z automatami kaucyjnymi – wynika z najnowszych danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ).
Oddawanie butelek i puszek staje się coraz bardziej naturalną częścią codziennych zakupów dla klientów. Ale system działa kosztem codziennej pracy sklepów – wskazują autorzy raportu „System kaucyjny w oczach retailu”, przygotowanego na zlecenie firmy technologicznej Zeme. Raport powstał na podstawie badania, które objęło kierowników sklepów i menedżerów central sieci detalicznych działających w Polsce.
Duży ruch, jeszcze więcej pracy
Z raportu wynika, że 40 proc. badanych sklepów odnotowuje większy ruch od uruchomienia systemu kaucyjnego. Dodatkowe wizyty nie zawsze przekładają się jednak na większe zakupy.
Obsługa systemu mocno angażuje też kierowników placówek handlowych. 62 proc. z nich określa jego wpływ na placówkę jako wymagający regularnego nadzoru lub powodujący mocne obciążenie organizacyjne. Ponadto 65 proc. sklepów co najmniej kilka razy w miesiącu musi zmieniać organizację pracy z powodu związanych z systemem czynników, na które nie ma wpływu. Przedstawiciele sieci wskazują m.in. na zmienność liczby zwrotów ze znaczącymi wzrostami po weekendach, w sezonie turystycznym czy przy wydarzeniach plenerowych.
Polecamy: System kaucyjny 365 dni po wdrożeniu. Kto zyskał, kto stracił?
Sklepom brakuje miejsca
Ponad połowa placówek (52 proc.) wskazuje jako istotne utrudnienie brak przestrzeni magazynowej. 42 proc. zgłasza w tym kontekście problemy z utrzymaniem czystości zaplecza. Co najmniej sporadyczne problemy z punktualnością odbiorów ma 56,7 proc. sklepów. Ponad jedna trzecia (35 proc.) musi często monitorować odbiory i reagować na opóźnienia.
– Sieci handlowe mają i będą miały rosnące oczekiwania wobec logistyki, czyli sklep nie może być zasypany butelkami. Odbiory muszą być z jednej strony realizowane w sposób możliwie ekonomiczny, a z drugiej strony – elastyczny, żeby jak najbardziej dopasować się do czasami niespodziewanych pików w danym sklepie, w danym regionie – mówi CEO Zeme Kacper Adamowicz.
Wyzwaniem dla sklepów okazało się także zaplecze technologiczne: 7 na 9 badanych przedstawicieli central sieci wskazało integrację systemów IT jako obszar najbardziej czasochłonny lub bardziej złożony, niż zakładano.
Dwie trzecie placówek (66,7 proc.) zgłasza, że co najmniej raz na jakiś czas pojawiają się problemy z dokumentacją. 42 proc. wskazuje dodatkową pracę przy rejestrowaniu opakowań, a 35 proc. musi regularnie wyjaśniać niezgodności w dokumentach.
Polecamy: System kaucyjny ma rok. Polacy oddali 5 mld opakowań, następne będą „małpki”
Sprawna obsługa systemu może przyciągnąć klientów
Centrale oceniają tę sytuację z nieco innej perspektywy. Sześć na dziewięciu badanych określa system kaucyjny jako ustabilizowany w 80 proc. Tylko jeden z dziewięciu badanych przedstawicieli central deklaruje, że funkcjonowanie systemu nie potrzebuje już doraźnych interwencji.
Menedżerowie wskazują także, że sprawna obsługa zwrotów może pomagać sieciom w przejmowaniu klientów konkurencji i utrzymaniu dotychczasowych. W większym ruchu główne potencjalne źródło korzyści biznesowych widzi 5 na 9 badanych przedstawicieli central.
Przedstawiciele central funkcjonujących w Polsce sieci detalicznych ostrożnie oceniają z kolei perspektywy finansowe. Możliwość uzyskiwania przychodu z systemu kaucyjnego dostrzega 6 na 9 rozmówców autorów badania. Część respondentów nadal traktuje go jako projekt kosztowy. Ale inni deklarują już dodatni wynik zbiórki.
Automaty nie zastępują pracowników
Jak podaje MKiŚ, automaty zwrotne obsługują obecnie 90 proc. wszystkich zwrotów w ramach systemu kaucyjnego. Ale takie zwroty nadal wymagają zaangażowania po stronie załogi sklepu. Praca przesuwa się z przyjmowania opakowań na utrzymanie dostępności urządzeń: opróżnianie, czyszczenie i serwis oraz pomoc w ich obsłudze.
Najczęstszy jest model hybrydowy, w którym automat działa wspólnie z pracownikiem (45 proc.). Łącznie w 70 proc. placówek pracownik nadal uczestniczy w przyjmowaniu opakowań, samodzielnie lub obok automatu.
Koszty pracy personelu okazały się przy tym najtrudniejsze do przewidzenia dla 4 na 9 badanych przedstawicieli central – wskazują autorzy raportu.
Przed sklepami kolejne zmiany
Kolejne zmiany są już zapowiedziane. MKiŚ pracuje nad wydłużeniem ważności bonów z automatów z 30 do 90 dni. Do systemu mają trafić także tzw. małpki, a ministra klimatu Paulina Hennig-Kloska wskazała styczeń 2028 r. jako możliwy termin wejścia w życie nowych przepisów. Jak zauważają autorzy raportu, każda nowa frakcja opakowań może oznaczać zmiany w konfiguracji systemów, logistyce i edukacji klientów. Część sieci już planuje korekty: 6 na 9 badanych przedstawicieli central przewiduje zmianę modelu logistycznego w ciągu najbliższych 12 miesięcy.
Polecamy: Bony z butelkomatów ważne 90 dni? Resort rozważa zmiany
Pytani o to, co zmieniliby w swoich przygotowaniach do systemu kaucyjnego w obecnym kształcie, przedstawiciele central wskazywali przede wszystkim na wcześniejsze przygotowanie logistyki, szybszą automatyzację i lepszą integrację danych.
--
Badanie zrealizowała Keralla Research Instytut Badań Opinii Firm i Przedsiębiorców na zlecenie Zeme we wrześniu 2026 r. Część ilościowa objęła kierowników 60 sklepów należących do sieci handlowych liczących od 50 placówek wzwyż. Część jakościowa to 9 wywiadów pogłębionych z osobami odpowiedzialnymi za wdrożenie systemu kaucyjnego w centralach sieci.