Zaloguj się 
Dzieje się!
Ponad 60 pomysłów na transformację Śląska. Obiecany górnikom fundusz wreszcie nabiera rozpędu
Do Funduszu Transformacji Województwa Śląskiego spłynęło ponad 60 propozycji od firm i samorządów dotyczących transformacji regionu. Fundusz ma do wydania pół miliarda złotych na przeciwdziałanie negatywnym skutkom zamykania kopalń węgla. Na ten cel nie przeznaczył jeszcze ani złotówki, choć działa od 2023 r. Teraz jest szansa na przełamanie impasu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego powstał Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego.
- Jaki jest plan działania Funduszu.
- Jakich zmian w prawie oczekuje zarząd Funduszu.
Powołanie Funduszu Transformacji Województwa Śląskiego (FTWŚ) było jedną z kluczowych obietnic rządu PiS wobec górników. Realizacja tego zobowiązania od początku jednak szła opornie. Utworzenie funduszu rząd wpisał do umowy społecznej rządu z górniczymi związkami zawodowymi jeszcze w 2021 r. W umowie obie strony zgodziły się na powolne wygaszanie wszystkich krajowych kopalń węgla energetycznego. Dodatkowe pieniądze miały stanowić swego rodzaju rekompensatę za utracone miejsca pracy i ułatwić przebudowę gospodarki regionu.
Fundusz powstał dopiero w 2023 r., wiele miesięcy trwała jego organizacja. Choć dostał z budżetu państwa 500 mln zł, to nie zrealizował w tym czasie ani jednego projektu.
Ruszył nabór projektów
Przełom nastąpił w połowie 2025 r., kiedy Fundusz przyjął strategię. Określił w niej obszary wsparcia i typy projektów, które będzie promował i finansował. To pozwoliło na uruchomienie we wrześniu naboru pomysłów na projekty transformacyjne. Jak dotąd tą ścieżką wpłynęło do Funduszu już 61 propozycji.
„Projekty, które wpłynęły w ramach ścieżki, są obecnie poddawane analizie przez zespół Funduszu. Po zakończeniu procesu oceny formalnej i merytorycznej oraz po podjęciu decyzji o możliwej współpracy nastąpi etap transakcji i podpisania umowy inwestycyjnej” – wyjaśnia zarząd FTWŚ w odpowiedzi na nasze pytania.
Dodaje, że uruchomienie naboru ma też za zadanie zebranie informacji o potrzebach i oczekiwaniach potencjalnych interesariuszy.
„Zebrany materiał będzie stanowił istotne źródło wiedzy analitycznej, które może zostać wykorzystane m.in. do projektowania przez Fundusz własnych instrumentów lub programów wsparcia zgodnych ze strategią” – informuje zarząd.
Swoje propozycje przysłali przede wszystkim przedsiębiorcy, którzy chcą rozwinąć nowe biznesy lub wdrożyć innowacje. Wśród nich są firmy z wielu sektorów: górniczego i okołogórniczego, zbrojeniowego, budowlanego, energetyki odnawialnej i ciepłownictwa. Ponadto swoje wnioski złożyły też samorządy i instytucje badawcze. W tym obszarze projekty dotyczą rozwoju infrastruktury oraz działań badawczo-rozwojowych.
Jedną z analizowanych opcji jest wykorzystanie infrastruktury w likwidowanej właśnie kopalni Bobrek. Wody dołowe z kopalni mogłyby zostać użyte od zasilania systemu ciepłowniczego dla Bytomia. Są też chętni do wykorzystania istniejącej tam bocznicy kolejowej.
Projekt ustawy utknął
Dlaczego tak długo trwa uruchomienie finansowania? Ministerstwo Przemysłu, któremu podlegał FTWŚ, jeszcze rok temu przekonywało, że to wina nieprecyzyjnych zapisów ustawy, na mocy której powstał fundusz. Dlatego resort ten przygotował projekt zmian w prawie, który w styczniu 2025 r. trafił do konsultacji publicznych. Nowe przepisy miały m.in. doprecyzować proces przygotowania i realizacji strategii Funduszu, wskazać konkretne terminy realizacji działań oraz ustalić klarowne i transparentne zasady przygotowania programów wsparcia. Krótko mówiąc: miały usprawnić działanie Funduszu i odblokować pieniądze na transformację regionu.
Po rekonstrukcji rządu kompetencje Ministerstwa Przemysłu przejęło Ministerstwo Energii. Jednak nie widać postępów prac nad projektem. Inicjatywa wciąż widnieje w wykazie prac legislacyjnych rządu. Zgodnie z harmonogramem Rada Ministrów miała przyjąć projekt ustawy w czwartym kwartale 2025 r.
Równolegle zarząd FTWŚ z Anetą Moczkowską na czele, szuka pieniędzy na wsparcie regionu. W przeciwieństwie do Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, który jest zasilany unijnymi pieniędzmi, śląski fundusz nie ma stałego źródła przychodów. Zarząd FTWŚ rozmawia na temat finansowania z Bankiem Światowym i innymi instytucjami finansowymi, w tym także z bankami komercyjnymi.
Podobny fundusz dla Bełchatowa?
W czasie prac nad nowelizacją ustawy o FTWŚ padła propozycja poszerzenia działania tej inicjatywy na inne regiony górnicze. Z takim pomysłem do rządu zwrócił się prezydent Bełchatowa Patryk Marjan. W rejonie Bełchatowa Polska Grupa Energetyczna wydobywa metodą odkrywkową węgiel brunatny, który jest ważnym paliwem dla energetyki.
„Obecne ograniczenie wsparcia dla regionów związanych wyłącznie z węglem kamiennym narusza zasadę równości dostępu do środków publicznych w ramach sprawiedliwej transformacji. Regiony górnicze, w tym Bełchatów, powinny mieć możliwość korzystania z Funduszu Transformacji Województwa Śląskiego lub podobnych programów, niezależnie od rodzaju wydobywanego surowca” – argumentował w swoim piśmie Patryk Marjan.
Podobnie jak w przypadku węgla kamiennego, również wydobycie węgla brunatnego zbliża się ku końcowi. Eksploatacja złóż w Bełchatowie ma zakończyć się w drugiej połowie lat 30.
„Region Bełchatowa, będący jednym z największych centrów energetycznych w Polsce, stoi w obliczu podobnych wyzwań społecznych i gospodarczych, jak regiony związane
z wydobyciem węgla kamiennego. Transformacja regionów górniczych powinna obejmować wszystkie rodzaje węgla, które podlegają procesowi wygaszania, w celu zachowania spójności polityki transformacji energetycznej na poziomie krajowym” – podkreślił prezydent Bełchatowa.
Główne wnioski
- Od września 2025 r. do końca stycznia 2026 r. Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego otrzymał 61 zgłoszeń w ramach otwartego naboru na projekty transformacyjne. Większość wniosków złożyły firmy, które chcą dywersyfikować działalność lub wdrażać innowacje. Wśród nich są przedsiębiorstwa z sektorów m.in. górniczego i okołogórniczego, zbrojeniowego, budowlanego, energetyki odnawialnej i ciepłownictwa. Swoje wnioski złożyły też samorządy i instytucje badawcze.
- Wszystkie projekty są teraz analizowane przez zespół Funduszu. Po zakończeniu procesu oceny formalnej i merytorycznej oraz po podjęciu decyzji o możliwej współpracy nastąpi etap transakcji i podpisania umowy inwestycyjnej. Fundusz ma do wydania na ten cel 500 mln zł z budżetu państwa, ale szuka też nowych źródeł finansowania.
- Choć Fundusz powstał w 2023 r., to do dziś nie zrealizował ani jednego projektu. Tak długo trwały bowiem procesy organizacyjne i budowanie strategii. Aby usprawnić działanie Funduszu, rząd chce znowelizować ustawę o FTWŚ. Projekt nowelizacji utknął jednak na etapie prac resortowych. Obecnie sprawa ta znajduje się w kompetencji Ministerstwa Energii.
