VAT wreszcie odbił. To ważny sygnał przed ustaleniem budżetu na rok wyborczy

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Ministerstwo Finansów opublikowało najnowsze dane dotyczące szacunkowego wykonania budżetu państwa w pierwszym półroczu. Dochody budżetu państwa wyniosły 333,9 mld zł, a wydatki 475,0 mld zł. Oznacza to deficyt w wysokości 141,1 mld zł. Ale, jak wielokrotnie podkreślaliśmy na naszych łamach, istotny dla oceny sytuacji jest nie sam deficyt budżetowy, lecz deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (według metodologii unijnej).

VAT zaskakuje pozytywnie

Jak kształtują się dotychczasowe dochody z VAT, czyli najistotniejszego komponentu dochodów budżetowych? Od początku roku do lipca wyniosły one 193 mld zł, a zatem wzrosły o 3,7 mld zł (2 proc.) w porównaniu do tego samego okresu z ubiegłego roku. Jest to dynamika wolniejsza, niż zakłada ustawa budżetowa na 2026 r. Zgodnie z nią dochody z VAT mają wzrosnąć o 6,2 proc.

W samym lipcu VAT wzrósł o niemal 13 proc. r/r. Wpłaty VAT za lipiec dotyczą deklaracji za czerwiec, zatem uwzględniają jeszcze efekt wprowadzenia rządowego programu Ceny Paliw Niżej (CPN). W przypadku podatku VAT oznaczało to obniżenie stawki na paliwa ciekłe z 23 proc. na 8 proc. A zatem to bardzo dobry wynik, szczególnie biorąc pod uwagę dość słaby VAT od początku roku. Pomogła z pewnością świetna sprzedaż detaliczna. Mierzona w cenach stałych w czerwcu wzrosła bowiem o 6,2 proc. r/r.

Warto jednak zauważyć, że według metodologii unijnej roczne dochody z VAT za 2026 r. obejmują wpływy za okres luty-grudzień 2026 r. oraz styczeń 2027 r. Ze względu na bardzo słaby wynik lutego (spadek o ok. 25 proc.) całkowite dochody z VAT w tym ujęciu są mniejsze niż w analogicznym okresie ubiegłego roku o 4,4 mld zł (czyli o 2,8 proc.). Będzie to istotne dla oceny deficytu Polski w ramach procedury nadmiernego deficytu. Niemniej, wysokie wpływy VAT w lipcu zredukowały tę stratę aż o 3,5 mld zł.

Akcyza rozczarowuje

Dochody z podatku akcyzowego wyniosły 52,3 mld zł i były wyższe o ok. 0,8 mld zł (1,7 proc.) w stosunku do wykonania w okresie styczeń-lipiec 2025 r. W samym lipcu – już drugi miesiąc z rzędu – praktycznie nie zmieniły się w porównaniu z ubiegłym rokiem (spadek o ok. 1 proc.). I to mimo że akcyza na paliwa była obniżona w czerwcu (za ten miesiąc wpłaty) tylko do połowy miesiąca. Zgodnie z ustawą budżetową akcyza ma wzrosnąć w tym roku o 11,6 proc.

W kolejnym sprawozdaniu z wykonania budżetu państwa nie będzie widoczny wpływ programu Ceny Paliw Niżej (CPN) na VAT i na akcyzę. W lipcu CPN nie obowiązywał, choć od poniedziałku (17 sierpnia) jest on ponownie częściowo przywrócony (w zakresie VAT).

Silny CIT i PIT

Istotnie rosną za to wciąż dochody z podatków bezpośrednich (CIT i PIT). W przypadku tego pierwszego podatku dochody budżetowe są wyższe o ok. 11,7 mld zł (ok. 29 proc.) w porównaniu z ubiegłym rokiem. Najważniejszym elementem jest tu podwyższenie stawki podatku dla banków.

Ze względu na mrożenie parametrów podatkowych dynamicznie zwiększa się PIT (tu w ujęciu budżetu państwa, jak i JST). Dochody z tego tytułu wzrosły w tym roku o 12,8 mld zł (12,2 proc.) w ujęciu r/r.

Optyka XYZ: budżet coraz bliżej

Czy to jeden, pozytywny „wyskok” VAT, czy też rzeczywiście nastąpi systematyczne odbicie tego źródła dochodu? Jest to szczególnie istotne w kontekście projektu ustawy budżetowej na 2027 r., który ma zostać opublikowany do końca sierpnia. Ministerstwo Finansów zapewne w najbliższych dniach będzie dysponowało informacją o wpłatach VAT za kolejny miesiąc (lipiec).

Ten czynnik może być decydujący w kwestii coraz szerzej dyskutowanej reformy podatkowej i jej skali. A pojawiające się pomysły obejmują: niespełnioną obietnicę podwyżki kwoty wolnej z 2023 r., podwyższenie progu podatkowego 120 tys. zł, czy zmianę stawki podatkowej lub wprowadzenia nowej.

Stawka jest ogromna, bo budżet dotyczy przecież roku wyborczego.