Emerytury samozatrudnionych w OECD. W Polsce będą jednymi z najniższych

Samozatrudnieni stanowią liczną grupę w wielu krajach OECD. W przypadku Polski ich udział w zatrudnieniu – po wyłączeniu rolników – wynosi 13 proc. i jest jednym z wyższych. Największy mają zaś Grecja oraz Włochy (ok. 20 proc.). Na drugim biegunie jest zaś USA, Kanada, Japonia czy Dania (5-7 proc.).

W Polsce niższe emerytury dla samozatrudnionych

Pomimo dużego znaczenia w gospodarce stosunkowo mało jest danych porównujących sytuację tej grupy w przekroju państw. Tę lukę postarało się zasypać w przypadku systemu emerytalnego OECD w swej niedawnej publikacji „Pensions at Glance”.

Ideą OECD było porównanie, na jakie emerytury względem osób na umowie o pracę mogą liczyć samozatrudnieni. Założeniem było osiąganie takich samych dochodów (po korekcie o składki).

Zestawienie jest przedstawione na wykresie tytułowym. Średnio w krajach OECD samozatrudniony rozpoczynający działalność gospodarczą w wieku 22 lat opłacający obowiązkowe składki może liczyć na 78 proc. tego, co pracownik o tych samych dochodach. W Polsce jest to 60 proc. a zatem znacznie poniżej średniej. Na najwyższą relatywną emeryturę może liczyć w Luksemburgu oraz w Austrii (110-115 proc. tej pracownika). W kolejnych dziewięciu państwach nie różniłaby się ona od tej uzyskiwanej przez pracownika (np. w USA).

Różne systemy dla samozatrudnionych

Wpływ na wysokość emerytury samozatrudnionych ma naturalnie kształt systemu w poszczególnych państwach. Wyróżnić można pięć głównych typów. Klasyfikacja dla poszczególnych państw znajduje się na poniższym wykresie.

Pierwszy system zakłada raczej brak różnic w zakresie składek emerytalnych między pracownikami a samozatrudnionymi. Tak jest w 12 państwach OECD (a zatem ok. 1/3): np. w USA, Finlandii, Korei Płd. Występują pewne odchylenia w przewidywanej emeryturze samozatrudnionych wobec pracowniczych w niektórych krajach, ale są one stosunkowo niewielkie. Średnia emerytura wynosi 96 proc.

Także w ok. 1/3 krajów (dokładnie: w trzynastu) samozatrudnieni mają obniżone składki emerytalne wobec pracowników. Tak jest np. we Francji, Szwecji czy Szwajcarii. Może tak się dziać przez obniżone stawki (np. Francja) lub mniejszą bazę składkową (np. w Czechach 50 proc. podstawy). Różnice w przewidywanej emeryturze są też wyraźne i odzwierciedlają poziom preferencji w składkach. Ale nie zawsze – jak pokazuje przykład Czech – mimo niskich składek emerytura jest dość wysoka względem pracowników (niemal 90 proc.). Średnia w tej grupie państw samozatrudnionych względem pracowników wynosi 83 proc. Rozpiętość zaś waha się od 53 proc. (Szwajcaria) do 115 proc. w Austrii. W tym ostatnim kraju np. samozatrudnieni płacą 18,5 proc. składki a reszta względem stopy pracowników (dodatkowe 4,3 proc.) jest finansowana przez rząd.

Ryczałty i podstawowe emerytury

W powyższej grupie składki samozatrudnionych rosną wraz ze wzrostem dochodu. W kilku krajach mamy jednak do czynienia z ryczałtową składką, a zatem niezależną od dochodu. To rozwiązanie znamy z Polski. Podstawa składki emerytalnej wynosi u nas 60 proc. prognozowanego wynagrodzenia. Podobnie jest także w Hiszpanii (50 proc.). Nieco inny (choć podobny) system funkcjonuje w Grecji oraz Kolumbii.

Ponadto są kraje, w których nie ma obowiązkowych składek dla samozatrudnionych (Niemcy, Dania czy Australia). Wówczas przysługuje im zazwyczaj jedynie podstawowa emerytura lub inna siatka zabezpieczenia społecznego. Jest oczywiście możliwość dodatkowego ubezpieczenia na rynku prywatnym. W części krajów są obowiązkowe składki jedynie na poczet emerytury minimalnej (Holandia, Wielka Brytania).

W praktyce: minimalne emerytury samozatrudnionych

Jakie są konsekwencje w przypadku Polski? Poniżej przedstawiam wartość netto emerytury względem wynagrodzenia netto dla modelowej osoby zarabiającej na umowie o pracę średnie wynagrodzenie. W Polsce dla mężczyzn to ok. 40 proc. a dla kobiet 30 proc. ze względu na niższy wiek emerytalny.

Skoro emerytury samozatrudnionych w Polsce zgodnie z modelem OECD mają wynieść tylko 60 proc. tego, co pracowników o przeciętnym wynagrodzeniu, to w praktyce będą to emerytury minimalne.