badania i rozwój

Rektor Politechniki Wrocławskiej wkłada kij w mrowisko: – Odpowiedzialność polskich politechnik za rozwój gospodarki jest niedostateczna. Niski poziom finansowania badań to jedno, ale trzeba też głośno zacząć mówić, że zbyt duże jest w polskiej nauce obciążenie pracą inną niż badawcza. Gdyby zmniejszyć liczbę studentów, to uczelnie staną się bardziej twórcze – mówi prof. Arkadiusz Wójs. Rektor PW wylicza, dlaczego to jego uczelnia jest najlepszym kandydatem na lokalizację gigafabryki AI, którą chce wybudować Polska. Jest gotowy na sojusz z innymi uczelniami technicznymi. I tego samego oczekuje od polskiego biznesu, bo inwestycja nie wypali bez pełnej konsolidacji firm i ich kapitału

Wywrotowe, jak na polskie warunki, podejście do współpracy korporacji w Polsce z polskimi naukowcami przedstawia szef krakowskiego centrum technologicznego koncernu ABB. – Mogę wyobrazić sobie w Polsce mechanizm, w którym biznes jest zobligowany do nawiązania stałych relacji na odcinku: biznes–uczelnia – mówi dyrektor Przemysław Zakrzewski. Przyznaje jednak, że w ostatnich latach ABB w Polsce ani nie wypracowała wspólnych z nauką patentów, ani nie znalazła żadnego atrakcyjnego startupu.

Prof. Dominika Zgid jest chemiczką kwantową. Raz na siedem lat może wybrać dowolną uczelnię na świecie, by prowadzić tam swoje badania. Wybrała Uniwersytet Warszawski – i przyjechała do Polski wraz z mężem, również naukowcem. Razem, w grantach na badania, są warci dla uczelni ponad 33 mln zł, chociaż ona nie lubi, gdy mówi się o tym w ten sposób. – Nie chodzi o wysokość pozyskanych pieniędzy, tylko o to, co można za nie zrobić. To, czym się zajmuję, nie należy do żadnego kraju. Całe moje dotychczasowe życie zawodowe to praca za granicą. A teraz mam umiejętności, którymi chcę się podzielić – mówi badaczka o powodach swojego powrotu do Polski. Ma też ciekawe spojrzenie na inwestowanie w AI w Polsce i na miliardowe wydatki na komputery kwantowe na świecie.

Po wielu miesiącach przygotowań dziś startuje nowy program Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, która chce przyciągnąć do Polski naukowców z najlepszych zagranicznych uniwersytetów. Kto się zdecyduje, dostanie pakiet: finansowanie z NAWA plus granty na badania. Co na to nasi badacze, którzy od miesięcy walczą o dofinansowanie własnej pracy?

W 2024 r. wzrosła w Polsce liczba przedsiębiorstw zajmujących się biotechnologią i nanotechnologią – wynika z najnowszego raportu Głównego Urzędu Statystycznego (GUS).

Nie w rejonie Berlina, Paryża ani Kopenhagi, lecz w regionie warszawskim stołecznym eksperci z sektora technologii i nauki stanowią największą grupę wśród wszystkich pracujących. Czy to ma znaczenie, skoro na ich działalność nie trafiają wystarczające środki, a Polska spada w rankingach innowacyjności? W zestawieniu TOP800 firm w Unii Europejskiej, które najwięcej inwestują w badania i rozwój (B+R), znalazły się zaledwie trzy polskie spółki.

– Wydane miliardy zostały ulokowane nie tam, gdzie trzeba. System tworzenia i wdrażania na rynek innowacji, który zbudowaliśmy w Polsce, jest niewładny – mówi prezes Polskiej Akademii Nauk, prof. Marek Konarzewski. Upublicznił list, który wysłał do premiera Donalda Tuska w sprawie finansowania badań naukowych, wyjaśniając, dlaczego naukowcy nie omawiają najważniejszych problemów osobiście z rządem. Tymczasem środowisko akademickie traci cierpliwość – już w czwartek naukowcy wyjdą na ulice, by spotkać się pod Sejmem i przekazać swój głos politykom. – Czynnikiem, który skłoni polityków do docenienia badań nad rodzimymi technologiami, będzie powolny wyciek firm zagranicznych z Polski – uważa Konarzewski.

– Wiem, jak to zrobić, żeby rozwiązania, które powstają na uczelniach, miały szansę realnie zasilać gospodarkę – mówi prof. Zbigniew Pater, rektor Politechniki Lubelskiej. To wnioski po wpadkach i sukcesach uczelni. Lubelska politechnika patentuje dziś najwięcej wynalazków ze wszystkich uczelni w kraju. Ministerstwo nauki wymusza komercjalizację, ale jej nie wspiera i nie gratyfikuje, mówi rektor. Dlatego trzy wschodnie politechniki łączą siły, by rozwijać pomysły. Prof. Pater analizuje, jak wsparcie finansowe spółek z udziałem Skarbu Państwa, nad którym pracuje resort nauki, zmieniłoby rozwój badań.

Dlaczego obywatele i przedsiębiorcy nie ufają naukowcom? Z jakiego powodu w Polsce badania podstawowe, czyli fundament innowacji, są postrzegane jako piaskownica dla naukowców lub ich hobby? Prof. Krzysztof Pyrć, nowy prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP), wskazuje luki w systemie, które wymagają natychmiastowej reakcji środowiska naukowego i polityków.

O nowych akademikach i tanich stołówkach, ale także o pomysłach na uruchomienie zupełnie nowych źródeł finansowania polskich uczelni w amerykańskim stylu, w przeddzień startu nowego roku akademickiego rozmawiamy z rektorem Uniwersytetu Warszawskiego. – Droga, którą powinny pójść uniwersytety w Polsce, to tworzenie funduszy żelaznych, nastawionych na inwestowanie i rozwój uczelni. Źródłem kapitału mogłaby być np. emisja obligacji uczelnianych – rekomenduje prof. Alojzy Z. Nowak.