Łukasz Gazur

Tytuł tej wystawy nie jest przypadkowy: „Formy obecności” w Państwowym Muzeum Etnograficzne w Warszawie są jak otwarcie długo zamkniętej księgi. Poznajemy kulturowy alfabet sztuki grupy etnicznej, przez lata milczącej w przestrzeni publicznej. Od niedawna – na fali trendu do odkrywania korzeni i lokalności – Łemkowie odzyskują głos. Tak o przeszłości, jak i o teraźniejszości.

Nagroda Turnera od lat bywała barometrem nastrojów świata sztuki: raz wchodziła w konflikt z opinią publiczną, innym razem flirtowała z rynkiem, to zaś testowała granice cierpliwości widzów. Często wzbudzała przy tym spore kontrowersje. Nie inaczej jest w przypadku tegorocznej zwyciężczyni Nneny Kalu, aczkolwiek z zupełnie innego powodu niż zazwyczaj.

Świat sztuki przez dekady lubił porządkować się według map, wyznaczania osi i wskazywania centrów. Były więc metropolie i leżące w ich cieniu peryferia. I o tym oraz o sposobie zmiany myślenia opowiada kończące się Kijowskie Biennale w… Warszawie.

Przeżywamy muzealny boom, a teatr największe dramaty rozgrywa nie na scenie, ale w gabinetach dyrektorskich. A w sztuce i na scenie coraz częściej wygrywa to, co dotąd było na marginesie.

Jeszcze niedawno uchodziły za wstydliwe dziedzictwo PRL-u. Były zasłaniane i skuwane. Ale w ostatnich latach – nie tylko dzięki konserwatorom zabytków i historykom sztuki, ale także pasjonatom i aktywistom – odzyskują dawny blask. Mowa o mozaikach z czasów PRL-u. Właśnie kolejne zyskały status zabytków.

Pawilon Tańca i Innych Sztuk Performatywnych nie jest kolejną nową instytucją na mapie Warszawy, lecz efektem długiego procesu – architektonicznego, środowiskowego i artystycznego. To opowieść o budynku, który po latach służenia sztukom wizualnym staje się domem dla ruchu, ciała i choreografii, ale też o zmianie paradygmatu kultury, w której taniec przestaje być dodatkiem, a zaczyna być językiem współczesności.

Kolbuszowa wchodzi na salony. Znowu. Po latach wystawienniczej nieobecności pojawia się w Zamku Królewskim w Sandomierzu. I przypomina nieznaną raczej szerszej publiczności historię dawnego designu. Mowa o ekspozycji „Mit mebli kolbuszowskich". I słowo mit nie jest tu przypadkowe, bowiem najważniejsze pytanie brzmi: co tu jest prawdziwym „meblem kolbuszowskim”, a co tylko dobrze wykrojoną legendą na fornirze.

Grudzień to czas podsumowań. W teatrze jest nim krakowski festiwal Boska Komedia. W tym roku zyskuje pełnoletność. Ale nie jest letni. Wciąż jest to platforma gorących dyskusji o palących problemach społecznych. W tym roku podczas festiwalu, który trwa do 14 grudnia, wszystko się ogniskuje wokół tematów wspólnoty, starości i wykluczenia…

W gabinecie prezydenta Krakowa, w miejscu, gdzie zapadają decyzje o strategicznych inwestycjach i parkingowych podwyżkach, podpisano dokument, który ma znaczenie symboliczne. Nowe Porozumienie w sprawie minimalnych wynagrodzeń dla osób artystycznych, zawarte między Obywatelskim Forum Sztuki Współczesnej a dwiema instytucjami: MOCAK-iem (reprezentowanym przez dyrektora Adama Budaka) i Bunkrem Sztuki (reprezentowanym przez dyrektorkę Delfinę Jałowik), to coś więcej niż kolejny podpis pod urzędowym papierem. To krok w stronę normalności.

Wydawać by się mogło, że w galerii BWA w Bielsku-Białej widać tylko obrazy. Ale tak naprawdę stamtąd rozciąga się widok dużo szerszy niż pole sztuki współczesnej. Taka jest rzeczywistość Bielskiej Jesieni, jednego z najważniejszych przeglądów malarstwa, który znów swym werdyktem wzbudził kontrowersje, udowadniając, że nie jest to „po prostu” przegląd malarstwa.