Niemcy oddali Polsce zagrabione skarby. „Jesteśmy zdecydowani, aby dalej kroczyć tą drogą"

Fragment rękopisu z „Gaude Mater Polonia" oraz pierścień, który miał należeć do Zygmunta Starego, zostały zwrócone Polsce przez Niemcy. Do Warszawy wróci też 11 eksponatów z przedwojennego Muzeum Komunikacji.

– Spotykamy się dziś w Pałacu Rzeczypospolitej, jednym z najważniejszych skarbców polskiego dziedzictwa. To właśnie tutaj możemy powitać obiekty, które po wielu dekadach wracają do Polski, wracają do domu. To są niezwykłe zabytki, to świadkowie naszej historii, fragmenty polskiej pamięci, materialne dowody ciągłości naszej kultury, które mimo wojny i dziesięcioleci rozproszenia przetrwały, by dziś ponownie znaleźć się tam, gdzie ich miejsce – powiedziała ministra kultury Marta Cienkowska.

Przypomniała, że Polska padła ofiarą jednej z największych grabieży dóbr kultury w historii Europy. – Zrabowano ponad pół miliona dzieł sztuki, rękopisów, archiwaliów i historycznych przedmiotów. I za każdą stratą kryje się konkretna historia. Historia instytucji, kolekcji, społeczności i ludzi, którzy budowali polską kulturę przez stulecia. Dlatego każdy odzyskany obiekt ma znaczenie większe niż jego wartość materialna. Każdy jest zwycięstwem nad skutkami wojennej kradzieży. Każdy jest przywracaniem sprawiedliwości historycznej – zaznaczyła.

Jej zdaniem każdy odzyskany element pokazuje inny fragment historii Polski. – Średniowieczne korzenie polskiej kultury, siłę i znaczenie polskiej państwowości, ambicje nowoczesnego państwa budowanego w XX wieku. Razem opowiadają część polskiej historii. Historia ta nie kończy się jednak w momencie utraty, kończy się dopiero wtedy, gdy przestajemy o nią walczyć. A Polska nie przestała. Dlatego dziś odzyskujemy kolejne bezcenne świadectwa naszej kultury i naszej państwowości – wyjaśniła.

Jej zdaniem, jeśli jest „dobra wola" i „wzajemny szacunek", to można rozwiązać najbardziej skomplikowane problemy historyczne. Bo w grudniu 2025 r. doszło do przełomu w negocjacjach. – Dziś możemy mówić o wymiernych efektach tych rozmów. I jednocześnie chciałabym bardzo wyraźnie podkreślić, że dzisiejszy zwrot nie zamyka procesu restytucji. Wręcz przeciwnie, traktujemy go jako kolejny ważny krok na drodze do odzyskiwania polskich dóbr kultury utraconych w wyniku wojny – powiedziała Cienkowska. Dodała, że w 2026 r. wróci jeszcze kilka ważnych polskich obiektów historycznych.

Ambasador Niemiec: cieszymy się, że mogliśmy zrobić ten krok

Ambasador Republiki Federalnej Niemiec w Polsce Miguel Berger przyznał, że zwrócone przedmioty „są to obiekty o bardzo dużym znaczeniu historycznym, kulturalnym i symbolicznym dla Polski". – Dlatego cieszymy się, że mogliśmy zrobić ten krok. (...) Proszę pozwolić mi zakończyć zapewnieniem, również w imieniu rządu federalnego, że jesteśmy zdecydowani, aby dalej kroczyć tą drogą, sprawnie przetwarzać wnioski o restytucję, tak aby zamknąć ten rozdział historii – stwierdził.

Z kolei prof. dr hab. Andrzej Szczerski, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie, podkreślił, że to „wielki i radosny dzień dla muzeum". – Odzyskujemy stratę wojenną ze zbiorów Muzeum Książąt Czartoryskich, które jest naszym oddziałem, ciesząc się zarówno z odzyskania znakomitego dzieła rzemiosła artystycznego, (...) ale odzyskujemy coś więcej niż tylko obiekt, odzyskujemy jego historię. Warto przypomnieć, że obiekty związane z polskimi królami, przede wszystkim regalia, przepadły bezpowrotnie po III rozbiorze. Wojska pruskie zniszczyły całkowicie nasze korony historyczne, berła i inne atrybuty państwowości. Dlatego każdy obiekt związany z polskim królem jest tak szczególnie cenny – powiedział. Jak mówił, „odzyskujemy symbol polskiej państwowości, symbol władzy królewskiej, symbol polskiej wielkiej przeszłości, która może nas inspirować dzisiaj".

Biskup płocki dr Szymon Stułkowski powiedział z kolei, że „powrót płockiego rękopisu »Gaude Mater Polonia« jest szczególnie godny uwagi, ponieważ wraca do Polski najprawdopodobniej najstarszy zapis tej pieśni".

Odzyskane obiekty będzie można zobaczyć w najbliższym tygodniu w godzinach zwiedzania Pałacu Rzeczypospolitej, czyli codziennie oprócz wtorku od godz. 11 do 19.