Plateau rynku pracy. Liczba pracujących najwyższa od dekad, ale bez szans na dynamiczny wzrost

Liczba pracujących według Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) sięgnęła w czwartym kwartale 2025 r. 17 mln 346 tys. osób, podał Główny Urząd Statystyczny. To nieco mniej niż w poprzednim kwartale (o 15 tys. osób), ale o 100 tys. osób więcej niż przed rokiem. Przekłada się to na wzrost o 0,6 proc. w ujęciu r/r.

Średnia perspektywa

Z drugiej strony, w średniej perspektywie liczba pracujących utrzymuje się na zbliżonym poziomie. W czwartym kwartale 2022 r. wynosiła 17,32 mln, a więc nieznacznie mniej niż obecnie (o ok. 30 tys. osób). Wzrost w 2025 r. zrekompensował spadek z ubiegłego roku z lekką nadwyżką.

To oczywiście kwestia demografii (liczby osób w populacji w wieku 15-89 lat), która przy niskiej stopie bezrobocia (3,2 proc. w czwartym kwartale 2025 r.) pozwala tylko na ograniczone wzrosty dzięki większej aktywności zawodowej. Do tej ostatniej kategorii wliczani są pracujący oraz bezrobotni (aktywnie poszukujący pracy). Reszta to osoby tzw. bierne zawodowo.

Zmiany w BAEL

Wyniki BAEL zmieniają się na przestrzeni lat. Jedną z przyczyn jest uogólnianie wyników co 10 lat po każdym spisie powszechnym. Dane są rewidowane kilka lat wstecz, ale nie dla całego okresu. Powoduje to w dłuższym horyzoncie brak ciągłości, co utrudnia porównywanie w czasie.

Drugą przyczyną są liczne zmiany w samym badaniu. Dla przykładu, od 2021 r. osobami objętymi badaniem jest ludność w wieku 15-89 lat (wcześniej 15+, bez ograniczenia górnego). Dokonano także zmian definicyjnych. Wyłączono z kategorii osób pracujących te, które pracują na własny rachunek w rolnictwie indywidualnym i efekty pracy przeznaczają głównie na własną konsumpcję, a jednocześnie nie mają innej pracy.

Takich zmian było więcej zarówno w 2021 r., jak i w latach wcześniejszych. Dwoje ekonomistów A. Dormitz i O. Zajkowska opublikowało niedawno w „Materiałach i studiach” NBP propozycję korekty wcześniejszych danych za lata 1995-2020, tak aby zachować spójność definicyjną z obecną wersją badania. Nie wchodząc w szczegóły techniczne tej cennej pracy, ograniczę się do stwierdzenia, że w analizie będę korzystał ze zrewidowanych danych za ubiegłe lata.

Rekordowa aktywność zawodowa i liczba pracujących

Aktywność zawodowa wynosi obecnie 59 proc. i jest na najwyższym poziomie od 1995 r. według tak uspójnionej serii danych.

Wcześniejsze dość wysokie stopy aktywności zawodowej z połowy lat 90-tych XX wieku (np. 56,7 proc. w trzecim kwartale 1995 r.) maskują relatywnie niską liczbę osób pracujących. A to przez wysoki poziom bezrobocia sięgającego wówczas 2,2 mln osób. Dla porównania: według ostatnich danych takich osób było 570 tys.

Widać to jasno na poniższym wykresie, który pokazuje bezwzględną liczbę osób pracujących w latach 1995-2025. Ze względu na znacznie niższe bezrobocie i trochę wyższą aktywność zawodową liczba pracujących jest obecnie o ok. 3 mln większa niż w połowie lat 90-tych. To wzrost o ok. 20 proc.

Najlepsze za nami?

Niemniej czas największych przyrostów liczby pracujących wydaje się być już za nami. Pokazuje to poniższy wykres, który przedstawia zmiany liczby pracujących w okresach 5-letnich od czwartego kwartału 1995 r.

W ostatniej „pięciolatce” zakończonej w tym kwartale przybyło 380 tys. pracowników lub pracodawców. To ponad cztery razy mniej niż w okresie największych przyrostów w latach 2005-2010, gdy liczba pracujących wzrosła o niemal 1,7 mln osób. Niekorzystna zmiana liczby osób w wieku produkcyjnym przy już niskiej stopie bezrobocia oraz wyhamowanej imigracji każe liczyć tylko na wzrosty aktywności zawodowej. Ale wpływ tego czynnika – bez np. reformy wieku emerytalnego – choć pozytywny, pozostanie ograniczony.

Ostatnie zastrzeżenie

Warto zauważyć, że w trakcie pandemii nastąpiły też inne istotne zmiany metodologiczne w BAEL. Dotyczyły sposobu przeprowadzania wywiadu (z osobistego na telefoniczny), a także zmiany kwestionariusza. Według innego badania przywołanej już O. Zajkowskiej zmiany te zwiększyły szacowaną aktywność zawodową o 0,6 pkt. proc. Użyta przeze mnie korekta nie uwzględnia tej zmiany.