Zaloguj się 
Dzieje się!
Udostępnij przez e-mail Rynek pracy się rozszczelnia. Umowy cywilne rosną szybciej niż etaty
Wykres interaktywny Dane i zastrzeżenia
W okresie od czwartego kwartału 2022 r. do czwartego kwartału 2025 r. liczba osób objętych ubezpieczeniem z tytułu umów zlecenia i pokrewnych wzrosła o niemal 190 tys. (14,5 proc.). W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wzrost wyniósł ponad 130 tys. (7,7 proc.). W tym samym czasie liczba osób zatrudnionych na umowie o pracę spadła o ok. 1,1 proc.
W efekcie w czwartym kwartale 2025 r. liczba ubezpieczonych z tytułu umowy o pracę wyniosła 11,56 mln, z umów zlecenia 1,84 mln, a z działalności gospodarczej 1,27 mln osób.
Dane o ubezpieczonych emerytalno-rentowo dobrze oddają kierunek zmian, ale mają ograniczenia interpretacyjne. Nie obejmują studentów do 26. roku życia zatrudnionych na umowach zlecenia, a także umów o dzieło, które nie podlegają ubezpieczeniom. Ponadto osoby łączące etat z działalnością gospodarczą są klasyfikowane wyłącznie jako pracownicy etatowi. W uproszczeniu można więc traktować te statystyki jako wskazujące główne źródło dochodu.
Trzy przyczyny
Za rosnącą popularnością umów zlecenia względem umowy o pracę stoją co najmniej trzy czynniki: zmieniająca się atrakcyjność podatkowa, napływ cudzoziemców oraz wzrost płacy minimalnej.
Kwestie podatkowe
Rosnąca różnica w opodatkowaniu między umową o pracę a umową zlecenia wynika m.in. z zamrożenia parametrów systemu podatkowego oraz odmiennych zasad rozliczania kosztów uzyskania przychodu.
W przypadku umowy o pracę koszty te są ryczałtowe i wynoszą 250 zł lub 300 zł miesięcznie, a ich ostatnia waloryzacja miała miejsce w październiku 2019 r. Tymczasem przy umowie zlecenia koszty wynoszą 20 proc. przychodu (po odjęciu składek), co oznacza ich automatyczną indeksację wraz ze wzrostem wynagrodzenia.
W praktyce prowadzi to do rosnącej przewagi podatkowej umów cywilnoprawnych. W 2026 r. przy płacy minimalnej na poziomie 4806 zł koszty uzyskania przychodu dla umowy zlecenia wynoszą ok. 829–852 zł miesięcznie, czyli wielokrotnie więcej niż w przypadku etatu. Dla porównania, w 2022 r. było to ok. 520–530 zł.
Dodatkowo znaczenie tej różnicy wzrosło wraz z „zamrożeniem” kwoty wolnej od podatku. Wraz ze wzrostem wynagrodzeń coraz więcej osób przestaje się w niej mieścić, przez co różnice w kosztach uzyskania przychodu zaczynają realnie wpływać na wysokość opodatkowania.
Cudzoziemcy na polskim rynku pracy
Drugim czynnikiem jest rosnąca liczba cudzoziemców na polskim rynku pracy. Dane wskazują, że są oni znacznie częściej zatrudniani na umowach zlecenia niż ogół pracowników. W drugim kwartale 2024 r. udział takich umów wynosił ok. 36 proc. wobec 9 proc. w całej populacji.
Może to wynikać zarówno z niższej siły przetargowej cudzoziemców, jak i z ich koncentracji w sektorach, gdzie umowy cywilnoprawne są bardziej rozpowszechnione – np. w gastronomii czy usługach.
Wykres interaktywny Trzecim czynnikiem są dynamiczne wzrosty płacy minimalnej w ostatnich latach. Mogą one zwiększać popyt na tańsze – przy danym wynagrodzeniu netto – formy zatrudnienia, takie jak umowy zlecenia.
To jednak hipoteza, która wymaga dalszych, bardziej systematycznych badań.
Szersze spojrzenie
Zmiany z ostatnich trzech lat wpisują się w dłuższy trend widoczny od 2012 r., choć jego przebieg nie był jednolity. W latach 2015–2019 nastąpił wyraźny wzrost liczby umów o pracę (o 9,5 proc.), zbliżony do dynamiki umów zlecenia (11 proc.) i wyższy niż w przypadku działalności gospodarczej (5,6 proc.).
Od 2019 r. sytuacja się odwróciła – liczba etatów pozostaje w stagnacji, podczas gdy inne formy aktywności zawodowej rosną coraz szybciej.
Wykres interaktywny