Prezes Grupy Azoty: mogliśmy mieć w kraju drugi Orlen. Co poszło nie tak? (WYWIAD)

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Sąd w ostatnich dniach zatwierdził układ z wierzycielami Grupy Azoty Polyolefins – spółki z Grupy Azoty, która realizuje wartą ponad 7 mld zł inwestycję w fabrykę tworzyw w Policach. To otwiera drogę do przejęcia tej spółki zależnej wraz z nową fabryką przez Orlen. Sytuacja finansowa kontrolowanej przez państwo Grupy Azoty na razie pozostaje jednak trudna.

Inwestycja w fabrykę tworzyw pogrążyła nawozowego giganta. Zakład został hucznie otwarty przez polityków PiS w 2023 r., niedługo przed wyborami parlamentarnymi. Jednak do dziś inwestycja formalnie nie została zakończona. Fabryka polipropylenu – jednego z najpopularniejszych tworzyw sztucznych na świecie – obecnie nie działa. Na realizację tego projektu Azoty zaciągnęły ogromny dług, który dzisiaj ciągnie w dół całą nawozową grupę. Część analityków rynkowych od początku wskazywała, że inwestycja zdecydowanie przekraczała możliwości finansowe grupy.

Sytuację nawozowej spółki próbuje teraz wyprostować nowy zarząd Grupy Azoty. Na jego czele od marca 2026 r. stoi Marcin Celejewski. Azoty po trzech kwartałach 2026 r. miały 10,3 mld zł przychodów, 586 mln zł EBITDA (zysk operacyjny plus amortyzacja) i 1,14 mld zł straty netto.

Barbara Oksińska, Grzegorz Nawacki, XYZ: Co pana najbardziej zaskoczyło po objęciu stanowiska prezesa Grupy Azoty?

Marcin Celejewski, prezes Grupy Azoty: Żeby w pełni odpowiedzieć na to pytanie, musielibyśmy zrobić weekendową audycję. Mówię absolutnie szczerze – niewiele jest rzeczy, które mnie nie zaskoczyły. Najbardziej zastanawiam się, jak można było doprowadzić grupę do tak krytycznego stanu. Grupa Azoty jest największym producentem nawozów w Polsce i drugim pod względem wielkości w Unii Europejskiej. Ma swoje fabryki w Polsce, Niemczech i Hiszpanii, sprzedaje produkty na całym świecie. Byłem ogromnie zaskoczony, że firma z takim potencjałem nie zabezpieczyła sobie wcześniej dostępu do zielonego amoniaku, który w przyszłości odgrywać będzie kluczową rolę w produkcji nawozów. Takiego amoniaku w Europie nie ma na dużą skalę i pewnie jeszcze długo nie będzie.

Kolejne sprawy to niezabezpieczenie dostaw gazu z różnych źródeł, brak inwestycji w rozwój mocy produkcyjnych w  podstawowym biznesie produkcji nawozów, brak inwestycji w niskoemisyjne źródła energii, czy brak inwestycji w zakłady nawozowe na innych kontynentach, aby zniwelować sezonowość w produkcji nawozów. Zamiast tego Azoty zainwestowały w fabrykę polipropylenu w Policach i przez to niemal zbankrutowały. To była ogromna inwestycja w zupełnie nowy biznes. Fabryka do dziś nie jest skończona i ciągnie na dno całą grupę. To jest dla mnie szok. Nie wykluczam, że mogło to być celowe działanie.

Chce pan powiedzieć, że ktoś chciał zniszczyć Grupę Azoty?

A jak inaczej wytłumaczyć to, że komuś prawie udało się zatopić  grupę, która z perspektywy biznesowej była niezatapialna? A zrobił to poprzez wyrafinowany mechanizm, który polegał na wciągnięciu w spiralę zadłużenia wszystkich spółek z grupy. Ja nie znalazłem tu żadnego dokumentu, który wskazywałby, że inwestycja w fabrykę tworzyw w Policach na taką skalę ma sens. Więc nie do końca wiem, na jakiej podstawie ówczesny zarząd Azotów podejmował decyzje w tej sprawie. I na jakiej podstawie aż 13 banków zaangażowało się w kredytowanie Grupy Azoty na tak dużą skalę. Dzisiaj musimy z tymi trzynastoma podmiotami rozmawiać, z każdym z osobna.

Globalnie ten projekt zadłużył grupę na kilkanaście miliardów złotych, a wartość odsetek od  zobowiązań sięga 800 mln zł rocznie. Do tego rocznie musimy wydawać około 100 mln zł na doradców i kancelarie prawne, żeby ten cały proces restrukturyzacji zadłużenia obsłużyć.

Sprawę bada prokuratura

Trudno uwierzyć, że nie było dokumentów wskazujących na opłacalność inwestycji wartej 7 mld zł. Przecież projekt finansowały także prywatne banki i międzynarodowe instytucje finansowe.

Naszym zdaniem oficjalne dokumenty były nierzetelne. Wskazywały na przykład zaniżone ceny surowców i były bardzo optymistyczne w zakresie prognozowanej sprzedaży. Analizy zewnętrznych podmiotów, prezentujące kluczowe dla projektu obiektywne informacje, były celowo zatajone. Skierowaliśmy tę sprawę do prokuratury i mam nadzieję, że zostanie to dokładnie wyjaśnione. Powstanie zresztą specjalny raport dotyczący tej inwestycji i tam będzie już jasno wskazane, kto odpowiada za poszczególne decyzje i w jaki sposób je podejmował.

Najgorsze jednak jest to, że firmie i jej pracownikom nikt nie zwróci tych miliardów wydrenowanych ze wszystkich spółek grupy. Przez ostatnie lata Azoty nie rozwijały się, nie przeprowadzały niezbędnych remontów. W niektórych zakładach, np. w Policach, gołym okiem widać zaniedbania na instalacjach produkcyjnych.

Na jakim etapie jest proces ratowania Grupy Azoty?

Sytuacja finansowa spółki się stabilizuje. Jest dużo lepiej niż było jeszcze rok temu. Nie musimy w trybie awaryjnym wyprzedawać majątku, by podtrzymać płynność finansową. Natomiast nie jest jeszcze tak dobrze, byśmy mogli inwestować w rozwój spółki albo chociaż spełnić zaciągnięte kilka lat temu zobowiązania dotyczące np. wynagrodzeń pracowników.

Cały czas znajdujemy się w reżimie bardzo ścisłej kontroli naszych wydatków przez instytucje finansowe, które dały nam olbrzymi kredyt na budowę fabryki polipropylenu w Policach. Ta inwestycja ciągnie w dół całą Grupę Azoty. Pomimo tego, że poprawiamy wyniki finansowe, to wciąż nie doszliśmy jeszcze do poziomu EBITDA [wynik operacyjny powiększony o amortyzację – red.], który pozwoliłby chociaż na płynną spłatę odsetek od kredytów i realizację podstawowych remontów instalacji. A do tego sytuacja na rynku nawozów nam nie pomaga.

Plan ratunkowy dla nawozowego giganta

Bez pomocy państwa Azoty upadną?

Oczekiwanie, że państwo w magiczny sposób jest w stanie uratować grupę, jest nieuzasadnione. Mamy silne wsparcie właściciela, ale musimy działać za pomocą rynkowych instrumentów.

Ale przecież kontrolowany przez państwo Orlen ma kupić nową fabrykę polipropylenu, a dzięki emisji akcji Azoty mają pozyskać od Skarbu Państwa około 600 mln zł.

Jeśli mówimy o przejęciu spółki Grupa Azoty Polyolefins przez Orlen, to jest to transakcja rynkowa, a nie działanie interwencyjne państwa. Świadczy o tym sam przebieg procesu – od podpisania wstępnej umowy z Orlenem minęło już ponad pół roku. W ubiegły piątek sąd zatwierdził układ częściowy z wierzycielami Grupy Azoty Polyolefin. To przybliża nas do finalizacji transakcji, która jest uzależniona od spełnienia przewidzianych w umowie warunków.

Drugim elementem jest pierwsza z planowanych emisji akcji, która będzie realizować cele prorozwojowe. Pieniądze pozyskane z emisji mają w dużej mierze iść na odbudowę mocy produkcyjnych. Tak więc to także proces długotrwały. Zanim dojdzie do sprzedaży akcji, musi wydarzyć się pewna sekwencja zdarzeń na poziomie korporacyjnym i ustaleń z instytucjami finansowymi oraz Funduszem Inwestycji Kapitałowych. Więc znów – nie jest to szybki mechanizm ratunkowy, bo takich narzędzi państwo w stosunku do Azotów po prostu nie ma.

Porozumienie z bankami do końca roku

A nie frustruje pana to, że rozmowy z bankami na temat restrukturyzacji długu trwają już tyle miesięcy? Bez tego porozumienia i bez sprzedaży Orlenowi nowej fabryki, grupa nie zrobi kroku naprzód.

Oczywiście, że pojawia się frustracja. Z naszej strony mamy już podpisane z bankami wstępne kluczowe warunki planowanej restrukturyzacji zobowiązań finansowych. Mamy też ustaloną część warunków długoterminowej umowy restrukturyzacji zadłużenia. Teraz czekamy na ostateczną decyzję banków. Niestety, po drugiej stronie nie ma jednomyślności, dlatego cały proces się przedłuża. Zakładamy, że podpisanie porozumienia, po którym możliwe będzie przeprowadzenie emisji akcji i pozyskanie środków na dalszy rozwój, nastąpi jeszcze w tym roku. Ministerstwo Aktywów Państwowych ma już zabezpieczone pieniądze na ten cel.

Koniec roku to ostateczny termin? Jak długo Azoty mogą jeszcze czekać?

Musimy zamknąć te sprawy w tym roku. Przyszliśmy do spółki, uporządkowaliśmy sprawy, zrobiliśmy audyty, przygotowaliśmy plan działania na kolejne lata. Nikt nie przyszedł do zarządu Azotów po to, by przez cały czas zamartwiać się, że jest źle. Przyszliśmy po to, aby to rozwiązać i rozpocząć odbudowę pozycji Grupy Azoty.

Nie ma pieniędzy na podwyżki płac

Pracownicy mają już dość zaciskania pasa. Związki zawodowe w puławskiej fabryce walczą o wzrost wynagrodzeń o 1,5 tys. zł netto. Natomiast propozycję zarządu, dotyczącą podwyżki o 200 zł, uznali za obelżywą dla pracowników. Jest szansa na porozumienie?

To są żądania czterech głównych spółek, nie tylko zakładu w Puławach. Fakty są takie, że spółka nie ma pieniędzy na takie podwyżki w tym momencie. Pracownicy dostali jednorazową nagrodę w czerwcu, po trzech latach wyrzeczeń, a kolejną mieli otrzymać we wrześniu. W międzyczasie jednak ceny gazu oszalały, więc budżet się skurczył. W niektórych spółkach zależnych porozumieliśmy się już z pracownikami i dostali oni niewielkie podwyżki. Z kolejnymi spółkami prowadzimy właśnie negocjacje. To jedna z najtrudniejszych spraw w grupie.

Po ludzku rozumiem pracowników i ich dezorientację. Oni od lat codziennie sumiennie wykonują swoją pracę, z satysfakcją obserwując sprzedaż jej efektów w Polsce i Europie, bez świadomości równoległego 14-miliardowego drenażu spółek na inwestycję w fabrykę polipropylenu. I nagle informacja o tragicznej sytuacji grupy i konieczności głębokiej restrukturyzacji – szok i niezrozumienie. Tłumaczę pracownikom, jaka jest sytuacja spółki, jak wysokie jest zadłużenie, z czego wynika i że niewiele więcej mogę zrobić... Przynajmniej na razie.

Szalony wzrost cen gazu

Wspomniał pan, że Azotom nie sprzyja obecnie sytuacja na rynku. Jak radzi sobie spółka z wysokimi cenami gazu?

Prowadzimy intensywne rozmowy z naszym dostawcą Orlenem w sprawie cen gazu. Próbujemy też obniżyć koszty działalności poprzez głębszą konsolidację całej grupy. Łączymy modele produkcji, logistyki i handlu w naszych fabrykach. Dzięki temu jesteśmy w stanie oszczędzić pieniądze, które wydajemy na bieżące potrzeby. Inwestujemy w odbudowę kluczowych mocy wytwórczych – na przykład wznowienie produkcji na wyłączonych wcześniej liniach do wytwarzania amoniaku w Policach i Puławach.

Cena gazu, który jest strategicznym surowcem do produkcji nawozów, rośnie jednak bardzo mocno. Patrzymy, co robi cała branża. Nie wykluczam, że część naszych konkurentów wstrzyma produkcję, bo potencjał do dalszego podwyższania cen nawozów jest już mocno ograniczony. Nasz interdyscyplinarny zespół zarządzania strumieniem marż codziennie monitoruje kluczowe wskaźniki makro i ceny gazu – ustawiając produkcję i handel w całej grupie.  

Azoty też mogą wstrzymać produkcję nawozów?

Taki czarny scenariusz jest potencjalnie możliwy, ale w tym momencie jeszcze nie rozważamy go poważnie. Patrzymy, jak będą zachowywać się ceny gazu. Nie możemy w nieskończoność podnosić cen nawozów, bo rolnicy tego nie wytrzymają. Z drugiej strony, mamy kilka fabryk i efektywne instalacje. Mamy więc pewną elastyczność w dostosowywaniu się do sytuacji rynkowej. Poza tym nie doskwiera nam już import spoza Unii Europejskiej. W tym roku import nawozów do Polski spadł o około 40 proc. rok do roku. To wspiera rodzimą produkcję.

Gaz tylko z jednego źródła

Azoty niemal cały gaz kupują dzisiaj od Orlenu. Z perspektywy czasu – postawienie na jednego dostawcę było błędem?

Tak uważam. Wcześniej Azoty miały kilku dostawców i taka dywersyfikacja wydawałaby się bezpieczniejsza i tańsza. Mamy nawet policzone, ile kosztowała Grupę Azoty decyzja poprzedników o uzależnieniu się od jednego dostawcy. Dziś niestety jesteśmy w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie możemy myśleć o negocjacjach z nowymi podmiotami albo samodzielnym sprowadzaniu do Polski gazu np. poprzez nowy, pływający terminal LNG. To jest zatrważające, że spółka, która zapewnia bezpieczeństwo żywnościowe w Europie, nie może rozwijać swojego biznesu, tylko zdecydowaną większość swojego czasu zajmuje się neutralizowaniem skutków  kompletnie nieuzasadnionych, niepopartych rzetelnymi analizami, chybionych decyzji poprzednich zarządów.

Apel o europejski fundusz dla producentów nawozów

A co dalej? Jak Azoty będą się rozwijać po tym, jak uwolnią się z długów?

Pewne działania w tej sprawie już podejmujemy. Obecny kryzys na Bliskim Wschodzie pokazał, jak istotna jest chemia i dostęp do strategicznych surowców. Niektóre kraje wstrzymały eksport kluczowych minerałów, takich jak gaz czy siarka, a także finalnych produktów, jakimi są nawozy. Komisja Europejska zareagowała na to, wprowadzając w maju plan działania w sprawie nawozów. Ma on m.in. wzmocnić produkcję w Europie i ograniczyć zależność od importu. To oczywiście tylko dokument, ale pokazuje zmianę nastawienia Komisji do lokalnego przemysłu.

My oszacowaliśmy, że w ostatnich latach z UE wypadło około 9 proc. mocy produkcyjnych w segmencie nawozowym. To jest bardzo dużo. Aby odbudować przemysł, trzeba zweryfikować i urealnić układ ceł, obciążenia energetyczne i ekologiczne dla producentów. Azoty są silnym graczem w Europie, z własną kopalnią siarki. Jeszcze niedawno analizowano scenariusze wygaszenia tego  siarkowego biznesu. Dzisiaj my chcemy go rozwijać. Przygotowujemy kilka scenariuszy dla tej działalności, także w oparciu o możliwą współpracę z krajowym silnym partnerem z branży wydobywczej.

Jakiego wsparcia potrzebuje przemysł nawozowy w Europie?

Skoro Komisja Europejska uznała, że jest to sektor strategiczny, to za tym muszą iść konkretne decyzje. UE może zastosować mechanizmy, które są już znane np. z rynku kolejowego. Cała ta branża bazuje w dużej mierze na bezzwrotnych środkach unijnych. Przy tych obciążeniach dla przemysłu, jakie mamy dziś, żaden prywatny inwestor nie będzie zainteresowany dalszymi inwestycjami. A już na pewno nie zainwestuje w produkcję proekologiczną. To są fakty widoczne w poziomie realizacji zielonej transformacji w sektorze oraz wspomnianych firmach nawozowych, które zamknęły swoją działalność. Dlatego zakładam, że w kolejnych latach będą wypadać z rynku kolejne moce produkcyjne, będą znikać mniejsi wytwórcy. I wtedy UE będzie musiała importować jeszcze więcej nawozów, a importerzy będą dyktować nam ceny.

Żeby realnie przeciwdziałać temu scenariuszowi, UE musi uruchomić mechanizmy wspierające nakreślony kierunek odbudowy własnych mocy produkcyjnych. Chciałbym, aby powstał w Europie fundusz odbudowy mocy produkcyjnych w nawozach, nawet jeśli miałby on wspierać wyłącznie „zieloną” produkcję. Inaczej obawiam się o efektywność realizacji tej polityki – zarówno jeśli chodzi o skalę, jak i – jakże ważny – czas dostępności nowych mocy.

Konsolidacja krajowego sektora

Jaką ma pan wizję przyszłości Grupy Azoty i przemysłu nawozowego w Polsce? Należąca do Orlenu fabryka nawozów Anwil powinna w przyszłości trafić do Azotów?

To jest oczywiste, że najlepiej funkcjonować w dużej grupie. Na początek trzeba mocniej skonsolidować to, co już mamy. Bo mamy jedną Grupę Azoty, która składa się z konfederacji kilku mocnych spółek. To nie działa najbardziej efektywnie. Naturalnym procesem strategicznym, który rozpoczęliśmy, jest realna konsolidacja produktowo-handlowo-logistyczna, żeby wyeliminować nieefektywności i zmaksymalizować synergie pomiędzy spółkami we wszystkich obszarach. Udało nam się już wyeliminować konkurencję między naszymi spółkami, ale wciąż wiele procesów trzeba ujednolicić. Takie synergie w produkcji, zakupach, handlu czy logistyce przynoszą konkretne oszczędności.

Wejście Anwilu wzmocniłoby tę grupę jeszcze bardziej. Ale ja bym widział w Grupie Azoty jeszcze więcej podmiotów. Dzisiaj w ogóle nie możemy myśleć o przejęciach, bo walczymy o przetrwanie. Natomiast gdybym zarządzał Azotami bez tego bagażu nietrafionej inwestycji w Policach, bez tych kredytów i odsetek, to myśląc o silnej grupie, spoglądałbym nie tylko na polski rynek.

Ekspansja zagraniczna

Gdzie Azoty mogłyby się rozwijać?

Naturalnymi kierunkami rozwoju opartego na głębokiej współpracy lub akwizycji w ramach zielonego amoniaku, gazu czy produkcji nawozów są Afryka, Azja, Ameryka Północna i Południowa. Tam handlowalibyśmy nawozami na dużą skalę i szukalibyśmy okazji do współpracy lub przejęć. W Polsce mamy silną sezonowość, bo kluczowe nawozy sprzedają się właściwie tylko przez trzy miesiące w roku. Więc szukałbym szans w innych częściach globu, aby tę sezonowość zniwelować.

Mamy przecież zależną spółkę Compo Expert, która produkuje specjalistyczne nawozy w swoich fabrykach w Niemczech i Hiszpanii i sprzedaje je na cały świat poprzez własne struktury handlowe. Mamy Siarkopol, który wydobywa siarkę i wysyła ją m.in. do Afryki. W Maroku mamy dobre relacje z gigantyczną grupą nawozową OCP. Widzę ogromną szansę na zacieśnienie tej współpracy i ekspansję na rynek afrykański. W Afryce wiele się teraz dzieje w branży nawozowej i Azoty mogłyby na tym skorzystać.

Ale najpierw musimy przywrócić spółce możliwość normalnego funkcjonowania. Gdyby ten plan budowania siły Azotów był realizowany przez ostatnie 10 lat, to dzisiaj mielibyśmy w kraju drugi Orlen i największego w UE producenta wysokiej jakości nawozów. Osobiście uważam, że ten scenariusz jest cały czas realny, pod warunkiem że szybko zarządzimy ogromnym długiem, beztrosko zaciągniętym przez naszych poprzedników na nieprzemyślaną inwestycję.

Główne wnioski

1. Budowa fabryki polipropylenu w Policach zadłużyła Grupę Azoty na kilkanaście miliardów złotych. Same odsetki kosztują grupę 800 mln zł rocznie. Do tego rocznie producent nawozów wydaje około 100 mln zł na doradców i kancelarie prawne, żeby obsłużyć proces restrukturyzacji zadłużenia. – Fabryka do dziś nie jest skończona i ciągnie na dno całą grupę. To jest dla mnie szok. Nie wykluczam, że mogło to być celowe działanie – twierdzi Marcin Celejewski, prezes Grupy Azoty. Sprawa trafiła do prokuratury. Prezes zapowiada, że do końca roku spółka powinna podpisać porozumienie z bankami w sprawie restrukturyzacji długu i przeprowadzić pierwszą z planowanych emisji akcji.
2. Azotom nie sprzyja sytuacja na rynku nawozów, w tym drożejący gaz. – Prowadzimy intensywne rozmowy z naszym dostawcą Orlenem w sprawie cen gazu. Próbujemy też obniżyć koszty działalności poprzez głębszą konsolidację całej grupy – mówi Marcin Celejewski. W jego ocenie uzależnienie się w kwestii dostaw gazu tylko od jednego dostawcy, czyli Orlenu, było błędem. – Mamy nawet policzone, ile kosztowała Grupę Azoty decyzja poprzedników o uzależnieniu się od jednego dostawcy. Dziś niestety jesteśmy w tak trudnej sytuacji finansowej, że nie możemy myśleć o negocjacjach z nowymi podmiotami – podkreśla szef Azotów.
3. Po uwolnieniu się z długów Azoty będą myśleć o umocnieniu swojej pozycji w kraju i na świecie. Do grupy mógłby dołączyć producent nawozów Anwil z Grupy Orlen. – Wejście Anwilu wzmocniłoby tę grupę jeszcze bardziej. Ale ja bym widział w Grupie Azoty jeszcze więcej podmiotów – zaznacza Marcin Celejewski. Jego zdaniem naturalnymi kierunkami rozwoju dla grupy są Afryka, Azja, Ameryka Północna i Południowa. Azoty mogłyby tam szukać szans sprzedażowych, partnerstw i akwizycji w segmentach zielonego amoniaku, gazu lub produkcji nawozów. Jedną z opcji jest zacieśnienie współpracy z grupą nawozową OCP z Maroka. – Ale najpierw musimy przywrócić spółce możliwość normalnego funkcjonowania. Gdyby ten plan budowania siły Azotów był realizowany przez ostatnie 10 lat, to dzisiaj mielibyśmy w kraju drugi Orlen – kwituje prezes.