Polskie uniwersytety mają problem. Mocne pogorszenie kondycji finansowej

Sytuacja finansowa części publicznych uniwersytetów w Polsce wyraźnie się pogorszyła. W 2025 roku sześć uczelni zrzeszonych w Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich zakończyło rok stratą netto. Autorzy raportu wskazują, że problemy mają charakter systemowy.

Sytuacja finansowa uniwersytetów publicznych w Polsce staje się coraz trudniejsza. Wynika to z raportu „Analiza ekonomiczna uniwersytetów publicznych za lata 2021–2025”, przygotowanego przez Uniwersytecką Komisję Finansową KRUP.

Opracowanie obejmuje 21 uniwersytetów klasycznych zrzeszonych w Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich. Z danych wynika, że w 2025 roku sześć z nich odnotowało stratę netto. Jednocześnie dodatni wynik części pozostałych uczelni był możliwy głównie dzięki odsetkom od otrzymanych obligacji.

Odsetki poprawiły wynik sektora

Łączna wartość odsetek od obligacji wyniosła około 220 mln zł. Tymczasem suma wyników finansowych netto wszystkich badanych uczelni sięgnęła blisko 130 mln zł. Oznacza to, że bez tego wsparcia obraz kondycji finansowej uniwersytetów byłby wyraźnie słabszy.

Autorzy raportu podkreślają, że pogorszenie wyników nie dotyczy pojedynczych jednostek. Problem występuje w różnym stopniu w wielu uniwersytetach publicznych. Dlatego jego źródeł należy szukać przede wszystkim w warunkach funkcjonowania całego sektora szkolnictwa wyższego, a nie wyłącznie w decyzjach zarządczych poszczególnych uczelni.

Subwencja nie pokrywa realnych potrzeb

Raport zwraca uwagę na realną wartość subwencji przekazywanej uczelniom. W 2025 roku łączna nominalna wartość subwencji dla 21 uniwersytetów KRUP wyniosła 10,16 mld zł. Autorzy wskazują jednak, że nominalny wzrost finansowania nie oznacza proporcjonalnego wzrostu realnych możliwości finansowych uczelni.

Bieżąca działalność uniwersytetów jest w dużej mierze finansowana z subwencji. Jej udział w ogólnych przychodach wynosi około 75 proc. Dla porównania przychody z opłat za usługi edukacyjne odpowiadają za około 5 proc. przychodów.

Uczelnie inwestują mimo presji kosztowej

W latach 2021–2025 uniwersytety zwiększyły nakłady inwestycyjne. W 2025 roku były one nominalnie o 58 proc. wyższe niż w 2021 roku. Jednocześnie zmienia się struktura finansowania inwestycji. Rośnie znaczenie subwencji i dotacji celowych, a maleje rola innych źródeł, w tym części środków zewnętrznych.

Według autorów raportu pokazuje to, że uczelnie nadal inwestują w rozwój infrastruktury. Dzieje się tak mimo rosnącej presji kosztowej i większej niepewności finansowej.

Studia niestacjonarne straciły znaczenie

Raport wskazuje także na spadek zdolności uniwersytetów do wykorzystania potencjału kadrowego i infrastrukturalnego w kształceniu niestacjonarnym. Między 2003 a 2025 rokiem wszystkie uczelnie KRUP zmniejszyły skalę działalności w tym obszarze.

Jednocześnie uczelnie inwestowały w potencjał i infrastrukturę dydaktyczną. To oznacza, że część zasobów nie jest wykorzystywana tak intensywnie jak wcześniej.

Wynagrodzenia stanowią większość kosztów

W 2025 roku w 21 uczelniach zrzeszonych w KRUP zatrudnionych było około 59 tys. osób. W tej grupie było niemal 33 tys. nauczycieli akademickich oraz 26 tys. pracowników niebędących nauczycielami. Zatrudnienie wzrosło o 966 etatów wobec poprzedniego roku.

Wynagrodzenia wraz z obowiązkowymi narzutami stanowiły w 2025 roku 76 proc. kosztów rodzajowych badanych uczelni. Autorzy raportu zwracają też uwagę na niewystarczający poziom wynagrodzeń i stypendiów dla młodej kadry oraz doktorantów w relacji do realiów rynkowych.

KRUP apeluje o bardziej przewidywalne finansowanie

Autorzy opracowania oceniają, że polskie uniwersytety pozostają instytucjami odpowiedzialnie zarządzanymi i zdolnymi do realizacji ustawowych zadań. Jednocześnie podkreślają, że utrzymanie wysokiej jakości kształcenia i badań naukowych będzie wymagało bardziej przewidywalnych oraz adekwatnych mechanizmów finansowania.

Według Uniwersyteckiej Komisji Finansowej KRUP raport ma charakter diagnostyczny. Ma też stanowić punkt wyjścia do dyskusji nad zmianą systemu finansowania szkolnictwa wyższego w Polsce.

Źródło: PAP