VAT i akcyza poniżej planu. Czy budżet wytrzyma koszt tańszych paliw?

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Ministerstwo Finansów opublikowało najnowsze dane dotyczące szacunkowego wykonania budżetu państwa za pierwsze pięć miesięcy roku. Z kronikarskiego obowiązku nadmienię, że dochody budżetu państwa wyniosły 233,3 mld zł, a wydatki 341,5 mld zł. Przekłada się to na deficyt rzędu 108,2 mld zł. Natomiast jak wielokrotnie podkreślaliśmy na naszych łamach, że istotny dla oceny sytuacji jest nie sam deficyt budżetowy, lecz deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych (według metodologii unijnej).

Słaby VAT...

Na jakie tendencje wskazują dotychczasowe dochody z VAT, czyli najistotniejszego komponentu dochodów budżetowych? Od początku roku do maja wzrosły one o ok. 2,2 mld zł (1,6 proc.) w porównaniu do tego samego okresu z ubiegłego roku. Jest to dynamika wolniejsza, niż zakłada ustawa budżetowa na 2026 r. Zgodnie z nią dochody z VAT mają wzrosnąć o 6,2 proc.

Warto zauważyć, że według metodologii unijnej roczne dochody z VAT obejmują wpływy za okres luty-grudzień roku n oraz styczeń roku n+1. Ze względu na bardzo słaby wynik lutego (spadek o ok. 25 proc.) całkowite dochody z VAT w tym ujęciu są … mniejsze niż w analogicznym okresie ubiegłego roku o 5,8 mld zł (czyli o 5,6 proc.). A to właśnie ujęcie będzie istotne dla oceny deficytu Polski w ramach procedury nadmiernego deficytu!

W samym maju VAT wzrósł o 2,2 proc. r/r. Wpłaty VAT za maj dotyczą deklaracji za kwiecień, zatem uwzględniają już efekt wprowadzenia rządowego programu Ceny Paliw Niżej (CPN). W przypadku podatku VAT oznaczało to obniżenie stawki na paliwa ciekłe z 23 proc. na 8 proc.

Przypomnijmy, że sprzedaż detaliczna mierzona w cenach stałych wzrosła w kwietniu o 1,3 proc. r/r. Duży wkład w ten wzrost miała właśnie kategoria paliw stałych, ciekłych i gazowych. W cenach stałych wartość ich sprzedaży wzrosła aż o 25,6 proc. r/r. To niezwykle wysoka dynamika. Najprawdopodobniej firmy oraz gospodarstwa domowe gromadziły zapasy w obawie, że nastąpią braki lub też dalszy wzrost cen. Jeśli porozumienie między Iranem a USA okaże się trwałe, to w kolejnych miesiącach może dochodzić do stopniowego schodzenia z zapasów, co negatywnie odbije się na dochodach VAT. Rząd do 30 czerwca przedłużył niższy VAT na benzynę, olej napędowy i biokomponenty stanowiące samoistne paliwa.

... i akcyza

Dochody z podatku akcyzowego wyniosły 36,2 mld zł i były wyższe o ok. 0,9 mld zł (2,7 proc.) w stosunku do wykonania w okresie styczeń-maj 2025 r. W samym maju spadły zaś o 1,1 mld zł (a zatem ok. 15 proc.). W przypadku akcyzy CPN obniżał stawki na olej napędowy i benzynę silnikową odpowiednio o 24 proc. i 19 proc. Zgodnie z ustawą budżetową akcyza ma wzrosnąć o 11,6 proc.

A zatem zarówno VAT, jak i akcyza są na drodze do tego, aby nie osiągnąć zakładanych na ten rok celów budżetowych. Nie dziwi zatem decyzja, że od dziś przestają obowiązywać obniżone stawki akcyzy na paliwa silnikowe.

Kotwice ratunkowe

Ratunkiem dla finansów publicznych mogą okazać się trzy obszary. Po pierwsze przyjęty przez rząd podatek od zysków nadzwyczajnych, który ma przynieść 4 mld zł. Nie jest pewne na tym etapie czy ta kwota pozwoli zrekompensować koszt programu CPN.

Ponadto, istotnie rosną dochody z podatków dochodowych (CIT i PIT). W przypadku tego pierwszego podatku dochody budżetowe są wyższe o ok. 19 proc. w porównaniu z ubiegłym rokiem. Istotne jest tu podwyższenie stawki podatku dla banków.

Ze względu na mrożenie parametrów podatkowych największy procentowy wzrost dochodów do sektora finansów publicznych pochodzi z PIT (tu w ujęciu budżetu państwa, jak i JST). Wzrosły one w tym roku o 9,9 mld zł (13,4 proc.), w ujęciu rocznym.