Katarzyna Stańko

Szacuje się, że nawet 10–17 proc. światowej floty tankowców funkcjonuje dziś w tzw. flocie cieni, obsługując w dużej mierze rosyjski eksport ropy. Mowa o setkach wysłużonych jednostek, często bez realnego ubezpieczenia i z wyłączonym systemem AIS, które każdego miesiąca transportują dziesiątki milionów baryłek surowca. Mechanizm opiera się na zmianach bandery, fikcyjnych właścicielach i przeładunkach na pełnym morzu, a jego skuteczność pokazuje, jak ograniczona pozostaje egzekucja sankcji wobec Rosji.

Przed gmachem Parlamentu Europejskiego jeszcze nie opadł zapach rac dymnych i mokrej słomy, gdy europosłowie podjęli decyzję, na którą francuscy rolnicy czekali miesiącami. Minimalną większością głosów Parlament Europejski zdecydował o skierowaniu umowy handlowej UE–Mercosur do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Dla Paryża to oddech ulgi i polityczne zwycięstwo; dla Berlina — frustrująca zwłoka w projekcie, który miał wzmocnić europejski eksport. Skutek jest natychmiastowy: Parlament nie może głosować nad ostateczną zgodą na umowę, dopóki trybunał nie wyda opinii, to zamrożenie procesu nawet na 18–24 miesiące, o ile KE nie zacznie procedury tymczasowego stosowania umowy.

Wojna handlowa wraca do Europy, a jej epicentrum coraz wyraźniej przesuwa się w stronę Paryża. Emmanuel Macron wyrasta na najbardziej konfrontacyjnego europejskiego lidera wobec Donalda Trumpa, forsując użycie unijnej tzw. celnej bazooki w odpowiedzi na amerykańskie groźby. Trump nie pozostaje dłużny: na stole leży zapowiedź 200-procentowych ceł na francuskie wina i szampany. Co Francuzi tak naprawdę myślą o USA i czy obejdą się bez Netflixa, Amazon Prime i gazu LNG z USA?

Michel Houellebecq, najbardziej kontrowersyjny pisarz Francji, znów przesuwa granicę. Tym razem nie nową powieścią o cywilizacyjnym wyczerpaniu Zachodu ani kolejną prowokacyjną wypowiedzią o islamie, Europie czy seksualności, lecz… albumem muzycznym i trasą koncertową. W kraju, który wciąż nie wie, co zrobić z własnym pesymizmem, Houellebecq zaczyna śpiewać – a raczej deklamować – i znów wywołuje polityczno-kulturową burzę.

W Iranie trwają największe antyrządowe protesty od lat. Zginęły już tysiące osób – zarówno demonstrantów, jak i funkcjonariuszy – w czasie brutalnej pacyfikacji, która rozpoczęła się pod koniec grudnia po gwałtownym spadku wartości riala i załamaniu gospodarczym. Tymczasem reakcja Unii Europejskiej jest powściągliwa, a działania dyplomatyczne i sankcyjne dalekie od tego, czego oczekują aktywiści i część krajów członkowskich. Inaczej działa Donald Trump.

Marine Le Pen od ponad dekady konsekwentnie zbliżała się do Pałacu Elizejskiego. Trzykrotna kandydatka na prezydenta, architektka „odczarowania” skrajnej prawicy i twarz Zjednoczenia Narodowego jeszcze niedawno wydawała się bliżej władzy niż kiedykolwiek wcześniej. Jej ambicje prezydenckie wiszą na cienkiej nitce – a wszystko będzie rozstrzygać się od wtorku 13 stycznia w sądzie apelacyjnym. Polityczce zaszkodzić może również jej protegowany Jordan Bardella. Pewne jest jednak jedno: 40-45 proc. Francuzów zgadza się już z ideami ich partii.

Wystarczy kilka centymetrów śniegu, by Francja – jedna z największych gospodarek świata, kraj TGV, airbusów i nuklearnej potęgi – znalazła się na kolanach. Autobusy znikają z ulic, pociągi stają, lotniska zamykają pasy startowe, a żłobki i przedszkola masowo odsyłają dzieci do domów. Pracownicy nie docierają do biur, miasta na chwilę zamierają, a państwo reaguje jak co roku: zaskoczone, defensywne i bezradne. To nie jest problem meteorologiczny. To problem systemowy.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ma czas do piątku. Jeśli do tego dnia nie zdobędzie poparcia Rzymu, jej plan podpisania przełomowej umowy handlowej UE z krajami Mercosuru może po raz kolejny utknąć w martwym punkcie. Po ćwierćwieczu negocjacji los jednego z najbardziej kontrowersyjnych porozumień handlowych zależy dziś w praktyce od jednego rządu: Włoch Giorgii Meloni.

Francuski system ochrony zdrowia z rozbudowaną strukturą prywatną znalazł się w jednym z najpoważniejszych kryzysów od dekad. 5 stycznia tysiące lekarzy rozpoczęło strajk. Oficjalnym powodem jest ustawa budżetowa na 2026 r., ale w tle narasta znacznie głębszy konflikt: jak ratować kraj przed tzw. pustyniami medycznymi, nie łamiąc jednocześnie fundamentalnej dla francuskich lekarzy zasady wolności wykonywania zawodu. Paradoks francuski: lekarz może być prywatny, ale płaci mu państwo.

Grudniowy szczyt nie przyniósł spektakularnych deklaracji liderów UE. Decyzja o umowie o wolnym handlu z Mercosurem została odłożona, a rosyjskie aktywa nadal pozostaną zamrożone. Szczyt potwierdził jednak coś ważniejszego: wspólny dług przestał być wyjątkiem. Emisje obligacji dla Ukrainy nie będą jednorazowym manewrem, lecz częścią stałej strategii finansowej Unii. To decyzja, której skutki będą odczuwalne długo po zakończeniu wojny.